Interview met Frank

Op 18 en 19 februari 2002 bracht een delegatie van Volkssterrenwacht Urania een bezoek aan Frank De Winne in het opleidingscentrum voor kosmonauten Sterrenstad, in de buurt van Moskou. Naar aanleiding daarvan konden bezoekers van deze site hun vragen voor Frank opsturen. Hieronder vind je nu zijn antwoorden!

Om het interview te kunnen beluisteren moet je ofwel Windows Media Player ofwel RealPlayer hebben!

Wanneer kwam je voor het eerst op de gedachte om astronaut te worden?

Bij mij is dat gebeurd toen ik voor het eerst de shuttle gelanceerd zag worden. Dat was in 1981 als ik mij niet vergis. Ik zat toen aan de militaire school, en dat was de Columbia, de eerste shuttle die gelanceerd werd. Toen heb ik gedacht "Dat wil ik ook wel doen," en een paar maanden nadien heb ik voor het eerst naar NASA geschreven, om te vragen wat ik moest doen om astronaut te worden. Daar heb ik zelfs antwoord op gekregen, waarin ze zeiden dat de richting die ik gekozen had goed was, maar dat ik nog een beetje ervaring moest opdoen.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Wat zijn je plannen na de vlucht? Heb je dan ook ambitie om verder te gaan in een ruimtecarrière?

Ja! Ja, natuurlijk. Mijn bedoeling is altijd geweest professionele ruimtevaarder te worden. Ik denk dat het fantastisch is als je eerst een korte vlucht kan doen en kan kennis maken met de ruimte en het ruimtestation gedurende een kortere periode. Hopelijk kan ik daarna een lange duurvlucht doen, en als main crew drie, vier of zes maanden aan boord van het ruimtestation blijven. Dat zou ik echt heel graag doen.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Van het ISS wordt het gezegd dat het misschien ooit kan dienen als vertrekpunt of tussenstation voor interplanetaire missies. Zou je je zelf ooit kandidaat willen stellen voor een vlucht naar Mars?

Daar heb ik al vaak op geantwoord. Vandaag de dag niet, want ik vind dat ik ook een verantwoordelijkheid heb naar mijn familie toe, die nu al heel moeilijk combineerbaar is met mijn job en mijn functie. Ik ben weinig thuis, maar toch nog voldoende. Als ik morgen naar Mars vertrek dan ben ik vier jaar weg, als ik dan terugkom kan ik dat bij de kinderen niet meer waarmaken. Maar wie weet, binnen tien, vijftien, twintig jaar, als de kinderen de deur uit zijn en ik daar geen verantwoordelijkheid meer heb zou me dat wel interesseren.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Hoe staat je familie tegenover jouw ruimtevlucht?

Mijn familie steunt mij enorm in dit avontuur, ik heb heel veel steun aan mijn vrouw vooral, en ook aan de kinderen. Zij volgen dat allemaal van heel dichtbij. Maar het blijft natuurlijk heel moeilijk te combineren momenteel. Ik zit voortdurend hier in Moskou, terwijl de familie in België is. Ik probeer wel regelmatig naar huis te gaan en toch zo dicht mogelijk bij hen te blijven, en de rest van de dagen telefoneer ik. We hebben ook een videolink hier om zoveel mogelijk in contact te blijven.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Vind je het niet jammer dat je niet meekunt met een modern tuig als de spaceshuttle en in een kleine capsule als de sojoez moet vliegen?

Nee, helemaal niet! Vooral de functie die ik krijg aan boord van de sojoez is vrij uniek. Het zal de eerste sojoez-TMA zijn die vliegt, het is een testvlucht die we kunnen doen. Dat is uniek voor een Europese ruimtevaarder, dat je die verantwoordelijkheid krijgt en die functie hebt. Bovendien, met mijn operationele achtergrond kan je aan boord van de sojoez als boordingenieur veel meer operationele functies uitvoeren dan bij de shuttle. Bij de shuttle worden de twee voornaamste functies door de piloot en de commandant uitgeoefend. Dat zijn functies die momenteel voor Europeanen niet beschikbaar zijn. Ik vind het zeker niet slecht om hier te vliegen. Bovendien: er is altijd een voor- en een nadeel aan technologie. De shuttle wordt door heel veel computers bestuurd, maar het is heel moeilijk nog te zien welke computer wat doet en hoe dat juist allemaal werkt. Terwijl je hier nog echt met de systemen bezig bent, dus als ingenieur is het bovendien ook zeer interessant om hiermee te vliegen.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Tsjolkovski, de vader van de ruimtevaart, zei ooit dat de eerste stap in de bemande ruimtevaart het vestigen moest zijn van een groot ruimtestation in een baan rond de aarde. Is dat wat we nu zien gebeuren met het ISS?

Ik denk dat dat is wat we zien gebeuren. Een groot ruimtestation - Mir was eigenlijk ook een groot ruimtestation, maar het ISS gaat natuurlijk groter zijn. Het grotere voordeel wat we zien in het ISS is dat het een internationaal programma is. Dat heeft natuurlijk ook zijn nadelen, want niet elk land kan zijn eigen prioriteiten erin stellen, dus er komt ook een hele politieke beweging aan te pas. Maar ik denk toch, het feit dat veel mensen van de ruimtevaartlanden samenwerken aan zo'n project en dichter naar elkaar toegroeien en elkaar leren begrijpen, dat dat één van de grootste verwezenlijkingen is van het ISS.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Is het ISS dan een tussenstap voor de bouw van een latere permanente maanbasis?

Daar wordt ook veel over gesproken. Het ISS is zeker een tussenstap naar verdere ruimte-exploratie. Ik denk dat iedereen die in de ruimtevaartwereld werkt ervan overtuigd is dat het ISS zeker geen eindpunt is maar een tussenstap voor de verdere exploratie van het zonnestelsel. Hoe dat specifiek gaat gebeuren, via een basis op de maan, direct naar Mars vliegen, ... daar zijn heel veel projecten over en heel veel mensen denken daar op verschillende manieren over. Maar het ISS is zeker geen doel op zich, geen eindstap. het kan enkel een tussenstap zijn naar verdere exploratie.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Wat is de inbreng van België bij het ISS?

België brengt via de Europese Ruimtevaartorganisatie tamelijk veel in, vooral op het gebied van nieuwe technologieën. Kijken we maar naar CRV, België draagt veel bij aan het X-38 CRV-programma. Ofwel op het gebied van wetenschap. Bijvoorbeeld in Columbus, de Europese ruimtemodule, betaalt België als klein land 10 percent van het hele wetenschappelijke budget, de wetenschappelijke uitrusting. Op dat gebied draagt België dus heel wat bij.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Ervaar je iets van een rivaliteit tussen de deelnemende landen?

Neen, rivaliteit niet. Verschillen natuurlijk wel, op het gebied van de technologie die gebruikt wordt, op het gebied van operaties, en op het hoogste politieke niveau: wat moeten nu de doelstellingen zijn? Het grote voordeel, of één van de challenges van het ISS is dat we die verschillen kunnen overstijgen, en dat we daar geen rivaliteit van maken maar een challenge om die problemen op te lossen. En tot nu toe is dat goed gelukt.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Haal je voordeel uit je opleiding tot F-16-piloot bij het training voor de sojoez?

Ja! Ongetwijfeld. Mijn operationele background als testpiloot, maar ook als ingenieur, hebben mij ongetwijfeld veel voordeel gegeven bij het bestuderen en het controlleren van de sojoez. De systemen zijn natuurlijk niet hetzelfde, maar de architectuur, de manier van denken waarop de systemen ontwikkeld zijn, zijn zeer gelijklopend. Ik kan me daar zeer vlug in terugvinden.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Veel jongeren vragen zich af wat ze moeten studeren om astronaut te worden. Wat raad je hen aan?

Het belangrijkste is ongetwijfeld goeie studies doen, als ingenieur, als wetenschapper of als dokter. Dat is het belangrijkste, toch zeker als je een professionele ruimtevaarder wil worden. Eens je dat gedaan hebt is het belangrijk dat je de rest van je carrière zoekt naar mogelijkheden die je dichter bij een ruimtevlucht kunnen brengen. Gelijk wat je doet is goed, als het je maar in de richting van ruimtevaart brengt. Dat kan wetenschap zijn, wetenschappelijk onderzoek gericht op de ruimtevaart, dat kunnen medische studies zijn, medisch onderzoek gericht op de ruimtevaart, of het kan een operationele carrière zijn, die je dicht bij operaties brengt in de ruimtevaart. (Het lawaai op de achtergrond komt van Mark Shuttleworth.) Die drie zaken moet je dus voor ogen houden.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Wat is jouw taak aan boord van de Soyuz? En aan boord van het ISS?

Aan boord van de Soyuz ben ik boordingenieur, en ben ik als dusdanig verantwoordelijk voor de controle en het beheer van alle systemen, en het uitvoeren van alle commando's naar die systemen toe.

Aan boord van het ISS is mijn taak volledig verschillend, daar werk ik als verlengstuk van de wetenschappers hier op aarde en daar is mijn taak het uitvoeren van een wetenschappelijk programma.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Is het dan niet vreemd dat u als piloot bent uitgekozen voor een wetenschappelijke vlucht naar het ISS, en niet een ervaren wetenschapper die daar het best geplaatst zou zijn om zijn onderzoek uit te voeren?

Neen, ik denk dat we een verschil moeten maken tussen een wetenschapper die zijn onderzoek doet, wat momenteel nog niet mogelijk is in de ruimtevaart - we kunnen niet elke wetenschapper met zijn onderzoek naar boven sturen, hopelijk komt dat in de toekomst wel. Wat van een astronaut momenteel vooral gevergd wordt, zowel van een wetenschappelijke astronaut die wetenschappelijke proeven doet aan boord als van iemand die een shuttle of een sojoez bestuurt, zijn operationele vaardigheden. In mijn wetenschappelijk programma bijvoorbeeld heb ik een twintigtal verschillende wetenschappelijke proeven uit te voeren. Die gaan van biologie over medische wetenschap, carioscience, fluid science, material science, ... Die zijn zeer uiteenlopend. Het is onmogelijk een wetenschapper te hebben die overal specialist in is. Wat je moet hebben is iemand die de operaties die nodig zijn om die experimenten uit te voeren, tot een goed einde kan brengen. Je moet dus iemand hebben met operationele vaardigheden, niet zozeer met wetenschappelijke vaardigheden. Maar hij moet natuurlijk voldoende onderlegd zijn om de achtergrond te kunnen begrijpen om de operationele vaardigheden te kunnen toepassen op de wetenschappelijke proeven. Je moet dus een zekere basiskennis hebben.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Zou het je storen als je je verblijf zou moeten delen met een ruimtetoerist, die natuurlijk veel minder inspanningen heeft moeten leveren om in het ISS te geraken?

Neen, helemaal niet. De doelstellingen zijn anders, de motivatie is anders. Dat zou mij helemaal niet storen. Ik denk bovendien dat ruimtetoerisme een grote toekomst heeft. Men moet dat niet zien als een bedreiging, maar eerder als een uitdaging en een opportuniteit. Hoe meer men het ruimtetoerisme zal kunnen bevorderen, hoe goedkoper de kostprijs zal worden om naar de ruimte te gaan en hoe meer budgetten er dus gaan vrijkomen voor de verdere exploratie van ons zonnestelsel. Dat moet uiteindelijk de bedoeling zijn van de grote ruimtevaartagentschappen, zoals NASA, ESA, NASDA en Rosaviakosmos: de verdere exploratie van ons zonnestelsel. Wij kunnen niet als doelstelling hebben de volgende 50 jaar nog rondjes rond onze aarde te blijven vliegen.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Juist omwille van die hoge kostprijs wordt bemande ruimtevaart momenteel vaak in vraag gesteld.

Ja, en terecht denk ik. Daarom dat men ook in de bemande ruimtevaart niet op zijn lauweren mag rusten en zeggen 'het is toch interessant voor het grote publiek' en 'het is belangrijk dus we moeten het blijven doen.' Nee, we moeten ook resultaten kunnen tonen. Ook daar moeten we een inspanning leveren, en ik denk dat het ISS een stap daartoe is. We gaan als het voltooid is een zeer groot aantal laboratoria in de ruimte hebben waarin we echt toegepast onderzoek kunnen gaan doen, niet enkel fundamenteel onderzoek, en uiteindelijk ook industrieel onderzoek en misschien later zelfs productie. Zo kunnen we echte resultaten tonen van de bemande ruimtevaart.

Anderzijds denk ik dat één van de belangrijkste eigenschappen of 'drives' van de mensheid is steeds verder te kijken dan onze horizon. Daarom hebben we wat we vandaag hebben: eerst zijn we beginnen wegstappen van de plaats waar we leefden, daarna zijn we beginnen varen op de zeeën, dan zijn we de lucht gaan verkennen, en nu zitten we in de ruimte. Ik denk dat het eigen is aan ons en dat we de volgende stap moeten durven zetten naar de verdere exploratie van ons zonnestelsel. Bemande ruimtevaart moet dat zeker doen.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Net omwille van die hoge kostprijs en de beperkte ruimtevaartbudgetten, is het dan mogelijk dat het opkomende ruimtetoerisme de taak van de ruimtepioniers gaat overnemen?

Zeker, zeker wat low-earth orbit gaat aangaan. Ik kom een beetje terug op mijn vorig antwoord. We moeten dat niet zien als een bedreiging, maar als een uitdaging en als een opportunity. En hoe meer het ruimtetoerisme bevorderlijk gaat worden hoe lager de kostprijs gaat worden en hoe meer fondsen er zullen kunnen vrijgemaakt worden voor de verder exploratie van ons zonnestelsel. De professionele astronauten zullen zich moeten gaan toeleggen op twee zaken: ofwel nog het onderzoek doen, of het fundamenteel onderzoek aan boord van ruimtestations gefinancierd door de overheid. En de tweede taak zal het verder exploreren zijn van ons zonnestelsel. Dat zijn de twee taken waar professionele astronauten zich nog mee zullen moeten bezig houden. Daarnaast zal er een andere groep astronauten worden die op en af vliegen naar de ruimtestations, die dus als commerciële piloten zullen fungeren. Daarnaast zal je dan nog een groep astronauten hebben die zullen toeristen zijn.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Wat is de taak van die ruimtetoeristen aan boord van de sojoez en het ISS?

De taak van die toeristen hangt af van de toerist zelf, wat hij zelf wil. Dennis Tito heeft gevlogen, hij wou niets doen. Het enige dat hij wou doen is door het venster kijken en foto's nemen. Dat is ook het enige dat hij gedaan heeft. Mark Shuttleworth die noemt zichzelf niet een ruimtetoerist. De officiële benaming is nu trouwens ook niet meer ruimtetoerist maar 'space flight participant'. Dat is nu de officiele benaming, dus 'deelnemer aan een ruimtevlucht'. Je moet weten dat Mark Shuttleworth ook een volledig wetenschappelijk programma zal uitvoeren. Hij heeft hier zes maanden getraind en pakt zijn trainingen zeer serieus op. Hij zal ook aan boord van de sojoez, al zijn het maar enkele, commando's uitvoeren en dus de bemanning mee helpen aan boord van de sojoez. Dus hij ziet zijn rol werkelijk groter dan alleen door het venster kijken. Maar zoals de naam het zelf zegt: hij is een 'participant', een betalende klant. Hij bepaalt zelf wat hij wil doen, in de mate van natuurlijk het mogelijke. Er zijn natuurlijk limitaties. Bijvoorbeeld onderhoud, EVA (Extra-vehicular activities) en zo verder zijn momenteel voor 'Space Flight Participants' uitgesloten. Ik zeg wel momenteel...

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Welke zijn de moeilijkheden waarmee het ISS te kampen heeft?

De grootste moeilijkheden zijn natuurlijk de budgetaire moeilijkheden, die zich een beetje overal voordoen. Zeker met 11 september er dan nog eens bij. Er wordt gedacht aan een herconfiguratie, of toch een herplanning van de opbouw van het internationale ruimtestation. Dat is de eerste moeilijkheid. Een tweede moeilijkheid is daaraan gekoppeld dat er langer dan gedacht met een driekoppige bemanning maar zal gevlogen worden. Met een driekoppige bemanning gaat bijna alle tijd naar operationele taken en onderhoud van het ruimtestation en is er dus eigenlijk te weinig tijd vrij voor het uitvoeren van wetenschappelijke programma's. Daarin worden een aantal oplossingen naar voren geschoven. Eén van de oplossingen is bijvoorbeeld wat ik reeds zal doen: ik zal reeds een aantal experimenten uitvoeren aan boord van het Amerikaanse laboratorium, wat voordien niet voorzien was. Maar dus van mijn tijd aan boord van het ruimtestation, omdat ik die tijd dan eigenlijk niet gebruik voor het onderhoud van het ruimtestation. Ik ben daar vrij, dus kan ik wetenschappelijk onderzoek doen. Er wordt gedacht om de taxivluchten te verlengen, in plaats van tien dagen daar bijvoorbeeld drie weken of een maand van te maken. En die mensen dan volledig een maand alleen maar wetenschappelijk onderzoek te laten doen. Zo wordt er naar een aantal oplossingen gekeken. Dat zijn momenteel eigenlijk de grootste problemen van het ruimtestation.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Kan het onderzoek naar spierverslapping en beenderverkalking, die toenemen bij gewichtsloosheid, meer inzicht bieden in het verouderingsproces van de mens op aarde?

Zeker, daar wordt heel veel onderzoek naar gedaan. Ook met het gebruik van stamcellen, met het gebruik van medicatie die aan de crew gegeven wordt en zoverder. Wat er nu juist vandaag actueel is dat onderzoek ben ik niet zo goed van op de hoogte maar het is zeker dat daar veel inspanningen worden toe geleverd.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

We zien wel eens beelden uit de ruimte waarin een waterbel door de spaceshuttle of het ISS zweeft. Wat zou er gebeuren als je in zo'n waterbel een goudvis plaatst?

Euhm... Ik heb er geen enkel idee van... Die zou er wel uit kunnen zwemmen denk ik. Ik denk dat die eruit zou zwemmen.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Kan je vanop het ISS overdag sterren zien? Kan je de corona van de zon zien als je je duim voor de zon houdt?

Ik weet het zelfs niet. Ik weet het niet of als je naar de andere kant kijkt dan de zon of je dan sterren kan zien. Normaal gezien wel, ik weet het niet. Er zijn 'educational activities' voorzien, dus daarin kunnen we zeker wat tijd vrijmaken om een aantal kleine zaken of experimenten te doen die niet veel tijd vragen, zoals eens door het venster kijken naast de zon en zo van die zaken.

Of je de corona van de zon kan zien als je de zon zelf afschermt weet ik dus zelf ook niet, dat moet je vragen aan mensen die gevlogen hebben. Daar kan ik dus allemaal niet op antwoorden.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Wat zijn de toekomstperspectieven voor de Russische ruimtevaart?

Het vooruitzicht voor het Russische ruimteprogramma is dat ze tamelijk veel financiële moeilijkheden hebben, zoals iedereen. Hun eerste prioriteit is ongetwijfeld het nakomen van hun operationele verplichtingen naar het ruimtestation toe. Hun tweede prioriteit denk ik is het verder uitbouwen van het Russische segment van het ruimtestation met ook een aantal wetenschappelijke modules, of toch één wetenschappelijke module, die er momenteel niet is. En een derde prioriteit, maar dat is dan meer een prioriteit die terug meer internationaal zal gespeeld worden, is de verdere exploratie van ons zonnestelsel. Dat voor hetgeen het officiële ruimteprogramma aangaat, dus van Rosaviakosmos.

Daarnaast zien we dat er ook vanuit de Russische industrie waarschijnlijk in de toekomst een aantal commerciële activiteiten zullen opgestart worden om zelfs eventueel een volledig commercieel ruimtestation te maken.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

En wat zijn de vooruitzichten voor de Europese bemande ruimtevaart?

De Europese bemande ruimtevaart staat nog niet ver natuurlijk. Op het moment is onze grootste bijdrage die tot het internationale ruimtestation. Maar ik denk dat onze ambities verder moeten liggen, maar dat zijn dan mijn persoonlijke reflecties. We zouden in een toekomstig programma van exploratie zeker moeten verder kunnen gaan dan hetgene we nu doen in het ruimtestation. En een meer volwaardige partner zijn, of toch een grotere partner zijn. Niet een meer volwaardige, want we zijn nu ook een volwaardige partner, maar een grotere partner zijn voor het ruimtestation. Ten tweede denk ik dat Europa, om dat te kunnen verwezenlijken, dringend werk moet maken van een autonome, bemande toegang tot de ruimte, wat we momenteel niet hebben.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Hoe heb je zo snel Russisch kunnen leren voor het studeren van de cursussen en handleidingen?

De Russische taal is zeer moeilijk, maar je moet je daar geen zorgen over maken: je moet daar gewoon door. Dat is zoals zo vele zaken in het leven... Eens je hier leeft, ik leef hier nu zeven maanden... Ten eerste krijg je in het begin heel veel les; persoonlijke les ook, wat je toch heel veel vooruit helpt. Daarna ook door hier gewoon aanwezig te zijn, te lezen en ganse dagen niet anders te horen dan Russisch en Russisch te spreken kan je jezelf verstaanbaar maken. Er is niemand in deze wereld die eist dat je perfect Russisch spreekt, of dat je de hele woordenschat kent of dat je een discourt kan voeren in het Russisch. Wat er gewoon van je gevraagd wordt is dat je jezelf verstaanbaar kan maken, en dat je verstaat, zeker als het gaat om de technische taal of de operationele taken die je moet uitvoeren. En dat is best doenbaar.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Welke taal wordt er gebruikt aan boord van de sojoez?

Aan boord van de sojoez is de operationele taal Russisch. De hele boorddocumentatie, alle knoppen, alle lessen, alle examens die we hier doen zijn allemaal in het Russisch. Aan boord van het ruimtestation heb je beide talen, zowel Engels als Russisch zijn aanvaard. Daar wordt eigenlijk een mix van de twee gesproken. Wat het meest gebeurt is als bijvoorbeeld ik met mijn Commander spreek, is dat ik in het Russisch spreek en hij spreekt in het Engels. Dan zijn we zeker dat we elkaar verstaan.

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Wat zal je doen met de weinige vrije tijd die je hebt aan boord van het ISS?

Door het venster kijken denk ik. Verder een aantal kleine zaken doen die mij interesseren of die mensen mij gevraagd hebben. Zoals als je naar de zon kijkt, kan je dan de corona zien of zoiets...

Luister! Windows Media Player - RealAudio

Is er iets onduidelijk? Heb je een fout gevonden? Mail ons!