Ruimtevaart December

Chinezen op de maan

China heeft als derde land (na de VS en de Sovjetunie) een geslaagde zachte (maar onbemande) landing op de maan uitgevoerd. Op zaterdag, 14 december, om 14u 11min 18sec Belgische Tijd, kwam de Chinese lander (Chang’e 3) en de Chinese robot (Yutu, uitgesproken “joe-toe”) neer op 44,12° N en 19,51°W, in de lava vlakte van Sinus Iridium.

 
Links: Vlakte van Sinus Iridium. Rechts: Maanrobot Yutu.


Maanlander Chang'e 3

De landing van Chang’e 3 viel precies op de dag dat 41 jaar geleden de laatste Amerikaan de maan verliet. Dat is allicht toeval: het is volle maan en de Chinezen wilden uiteraard landen bij volle zonlicht vanwege de zichtbaarheid en om na de landing de batterijen van de robot Yutu  op te laden. Die moet het stellen met zonnepanelen en batterijen om de bitter koude maannachten te overleven De lander heeft een nucleaire batterij aan boord en zou één jaar moeten functioneren.

Merkwaardig – en zonder uitleg - de landing kwam een half uur eerder dan verwacht. Zowel de data van de lancering als die van de landing waren vooraf aangekondigd. Dat de Chinezen hun plannen aankondigen en rechtstreeks TV-beelden uitzonden van de landing nog voor Chang’e 3 op de maan stond, wijst er op dat ze toch wel heel zeker waren van hun stuk, hoewel ze totaal nieuwe technologie gebruikten om tijdens de laatste fase van de landing vlak terrein op te zoeken.

Met de landing scoort China zeker wat prestige betreft. Het laatste bezoek van een sonde aan de maanbodem gaat terug tot de Sovjet Loena 24 in augustus 1976. De Amerikanen hadden eerder zes geslaagde en bemande landingen uitgevoerd. China slaagt daar nu in als derde land en laat Japan en Europa achter zich.

De robot Yutu woog op aarde 120 kg en is anderhalve meter hoog. Er is een grondradar aan boord die tot 100 meter in de lavavlakte kan doordringen. De robot kan tot 10 km ver van de lander wegrijden om een gebied van 3 km² te onderzoeken bij een topsnelheid van 200 meter per uur..

De lander Chang’e 3 heeft een kleine optische telescoop voor zichtbaar licht en één voor UV (dat was al eerder gedaan door een Apollo landing). De lander en de robot hebben diverse camera’s die de mensen op aarde een kijkje geven op de maan en op de twee ruimtetuigen. Ze namen al onmiddellijk foto’s van elkaar.

Experts menen dat de lander Chang’e 3 te groot en te zwaar is (3800 kg bij lancering) om een robotje van amper 120 kg op de maan neer te zetten. Allicht kan de lander met een zwaardere vracht op de maan landen. Bij de Amerikaanse maanlanders (de LM of LEM voor Lunar (Excursion) Module) was de landingstrap dubbel zo zwaar als de opstijgtrap (op aarde 10 en 5 ton). Chang’e 3 lijkt dan ook vooral een voorbereiding voor Chang’e 5 in 2017. Die missie moet monsters van de maan naar de aarde brengen, zoals de Sovjetunie deed in het midden van de jaren ’70. Over Chang’e 4 is dan weer weinig bekend, alleen dat het een “reserve” was voor Chang’e 3 en nu zal gebruikt worden om de vlucht van 2017 voor te bereiden.


Links: Sinus Iridium met landingsplaats van Chang’e 3 en baan omheen de maan.  Bron: Chinese TV. Rechts: De vlakte van Sinus Iridium gezien van op de lander Chang'e 3. Bron Chinese TV.

Links: Model van Chang’e 3 met een dame naast zich ter vergelijking. Bron Chinese ruimtevaartorganisatie. Rechts: De onderdelen van de maanlander Chang'e 3. Bron: Chinese media.
Links: Chang'e 3 gefotografeerd door Yutu. Bron: Chinese TV.  Rechts: De Maanrobot Yutu gefotografeerd door Chang'e 3 met Chinese vlag. Bron Chinese TV

Chang'e 3's eerste kleurenfoto op de maan, 14 Dec 2013. Bron: Chinese ruimtevaartorganisatie. 

En wanneer volgen Chinese voetafdrukken in het maanstof? De Chinese bemande ruimtevaart heeft eerst andere doelstellingen: een nieuw ruimtelab met langer verblijf van taïkonauten, en dan een heus ruimtestation, zo rond 2020. En daarna? Peking houdt de lippen stijf op elkaar.

ISS

Op het ISS is één van de twee koelingsinstallaties aan de buitenkant van het station een tijdje uitgevallen. Daardoor moesten een aantal experimenten en apparaten worden stilgelegd, maar de zeskoppige bemanning lliep geen gevaar. Twee ruimtewandelingen (op 21 en 24 december) waren nodig om het defecte onderdeel te vervangen door een reserve, die al aanwezig was aan de buitenkant van het ISS.

Maar de NASA heeft nog altijd een onopgelost probleem: hoe kon er afgelopen zomer water vrij komen in het ruimtepak van de onfortuinlijke ESA-astronaut Luca Parmitano? Die vraag is nog niet opgelost. Tijdens de ruimtewandelingen van 21 en 24 december waren als voorzorg water-opslorpende kussentjes geplaatst in de helmen en de twee ruimtewandelaars konden ook beschikken over een “snorkel” om te ademen. Het water-probleem dook niet opnieuw op.

Door de situatie met de koeling van het ISS is de eerste van acht contractuele vluchten van de onbemande Cygnus-vrachtcabine van Orbital Science Corporation uitgesteld tot ten vroegste 13 januari.

Los van de koelingsproblemen hebben de Russen de lancering van een nieuwe module (MLM of “Multirole Laboratory Module” of nog “Nauka”) voor het ISS alweer uitgesteld. Het vertrek van dit nieuwe lab was gepland voor eind 2013 maar is nu verschoven naar 2015 ten vroegste. En de vraag wordt meer en meer gesteld of die module ooit wel zal vertrekken.

Vertraging is er ook bij Virgin Galactic dat korte parabolische vluchten naar de rand van de ruimte wil maken met 6 passagiers aan boord. Tot voor kort werd eind 2013 of begin 2014 genoemd voor de eerste vlucht met passagiers (Branson en familie). Maar dat is inmiddels augustus 2014 geworden. Blijkbaar loopt de ontwikkeling en het testen van de hybride raketmotor (vast brandstof en vloeibare zuurstof-drager) niet van een leien dakje. Zowat 600 mensen hebben zich ingeschreven bij Virgin Galactic voor een vlucht op en neer naar 100 km hoogte.

Mars

Het Amerikaanse wetenschappelijke weekblad Science bracht in december zes artikels over de resultaten van de Mars-rover Curiosity. De meeste daarvan waren al eerder bekend gemaakt. Zo lag de landingsplaats vlakbij of zelfs in de uitgedroogde bedding van een zoetwater meer.

Ill: de Gale krater en het uitgedroogde meer aan de voet van Mount Sharp. Bron: NASA

In combinatie met de aanwezigheid van alle elementen die op aarde essentieel zijn voor levende wezens (waterstof, zuurstof, koolstof, stikstof, fosfor, zwavel) leidt dat tot de al eerder bekende conclusie dat leven in die hoek van Mars mogelijk kan geweest zijn.

De rotsen rond de landingsplaats zijn volgens Curiosity 3,86 ot 4,56 miljard jaar oud maar zouden pas 60 tot 100 miljoen jaar geleden blootgesteld zijn aan de atmosfeer van Mars. En met het oog op latere (veel latere...) bemande landingen op Mars heeft Curiosity ook het stralingsniveau op Mars gemeten. Dat bedroeg gemiddeld tussen augustus 2012 (de landing) en juni 2013 per dag gemiddeld 0,67 milisieverts. Daardoor zou de totale stralingsbelasting voor een bemande reis heen-en-terug rond de 1000 milisiverts liggen waardoor het risico op kanker voor de astronauten net boven de huidige stralingsnormen van de NASA ligt.

Dat schrikt de organisaties niet af die mensen rond Mars willen laten vliegen of er een kolonie willen beginnen. Het Amerikaanse “Inspiration One” (scheervlucht met een tweekoppige bemanning in 2017-2018) zoekt Amerikaansse overheidssteun en samenwerking met de NASA, maar voorlopig alvast zonder resultaat. Daarentegen heeft het Nederlandse “Mars One” (kolonie op Mars na 2020) een contract afgesloten voor de bouw van een Mars-lander om water te zoeken op Mars en voor een satelliet die de gegevens van de lander moet doorsturen naar de aarde. Lancering van beide in 2018.

Hubble

De ruimteteleskoop Hubble heeft zowaar – heel ruw – een foto gemaakt van een “uitbarsting van waterdamp”, dus een geyser, op Europa, een maan van Jupiter. Van Europa wordt vermoedt dat de maan omgeven is door een bevroren oceaan. Nu blijkt dat de krachten die inwerken op die ijsmassa ook af en toe geysers doen ontstaan. Werk aan de winkel voor de NASA-sonde Juno die op weg is naar Jupiter.

 
Ill: Waterdamp boven de zuidpool van Europa. Bron:  NASA/ESA

Bovendien heeft Hubble ook waterdamp ontdekt in de atmosfeer van een exoplaneet, maar die is te heet om zeën of oceanen te herbergen.

Vermits het tijd is voor nieuwjaarswensen (bij deze de beste wensen van de auteur aan alle lezers…), hou Iran in het oog! Dat land wil tijdens het eerste kwartaal van 2014 twee kleine satellieten voor aardobservatie lanceren. En Iran denkt ook nog altijd aan bemande vluchten. Zopas hebben ze een aapje een parabolische vlucht laten maken. Het aapje stelt het naar verluidt goed.

Tot slot nog deze nieuw foto van de Krabnevel.

 
Ill: Wat er overblijft van de supernova van 1054. De Krabnevel in een combinatie van gewoon licht (Hubble) en ver infra-rood (Herschel). Bron: NASA en ESA.

 

Hubble legde de emissies van zuurstof en zwavel vast in het blauw. Herschel maakte een beeld van het stof in de nevel, op de foto rood gekleurd.

 

Brussel, 18 december 2013

Herman Henderickx.

 

Is er iets onduidelijk? Heb je een fout gevonden? Mail ons!