Ruimtevaart juni 2013

Chinese Shenzhou programma

Voor het eerst sedert lang waren er midden juni 9 mensen gelijktijdig in de ruimte! Dat komt zo: de Chinezen brachten drie taïkonauten in een baan en het ISS heeft  weer zes koppen.

Op 11 juni bracht de Chinese Shenzhou 10 (de vijfde bemande vlucht van de Chinezen) twee mannen en één vrouw (allemaal militairen) naar het al even Chinese ruimtelab Tiangong 1. Ze blijven 15 dagen in de ruimte (waarvan 12 in het ruimtelab), lancering en vlucht naar Tiangong 1 inbegrepen, de langste bemande vlucht van de Chinezen tot nu toe.

Het Chinese Shenzhou programma

  • Shenzhou 1: 19 november 1999 ; onbemand
  • Shenzhou 2 : 9 januari 2001 ; dieren
  • Shenzhou 3 : 25 maart 2002 ; een testpop (“dummy”)
  • Shenzhou 4 : 29 december 2002 ; een testpop (“dummy”)
  • Shenzhou 5 : 15 oktober 2003 ; eerste Chinese bemande vlucht ; taïkonaut Yang Liwei ; 14 keer rond de aarde
  • Shenzhou 6 : 12 oktober 2005 ; 5 dagen ; 2 taïkonauten: Fei Junlong en Nie Haisheng
  • Shenzhou 7 : 25 september 2008 ; 3 taïkonauten: Zhai Zhigang, Liu Boming en Jing Haipeng ; 2 ruimtewandellingen
  • Tiangong 1 : ruimtelab, onbemande lancering op 29 september 2011
  • Shenzhou 8 : 31 oktober 2011 ; onbemand ; 2 testpoppen ; RV en docking met  Tiangong 1.
  • Shenzhou 9 : 16 juni tot 29 juni 2012 ; 3 taïkonauten: Jing Haipeng, Liu Wang en Liu Yang (vrouw) ;  docked met Tiangong-1.
  • Shenzhou 10 : lancering 11 juni 2013 ; 3 taïkonauten (één vrouw):Nie Haisheng, Zhang Xiaoguang en Wang Yaping (vrouw) ; docking met Tiangong 1 op 13 juni 2013.


Shenzhou 10 woog iets meer dan 8 ton bij het vertrek. Het ruimteschip is 9,25 m lang bij een diameter van 2,8 m. Tiangong 1 draait sinds 2011 rond de aarde (ongeveer 620 dagen). Het ruimtelab is iets meer dan 10 meter lang, bij een diameter van 3,35 m en weegt een kleine 8 ton. Er zijn maar twee slaapcabines. De derde taïkonaut slaapt in de Shenzhou.

Na de terugkeer van de huidige bemanning is de rol van Tiangong 1uitgespeeld  en zal het boven de Stille Oceaan opbranden. Een tweede, verbeterd ruimtelab is in de maak, maar er is nog geen datum bekend voor de lancering ervan of van de volgende bemande Shenzhou.

Internationale Ruimtestation

In het Internationale Ruimtestation, ISS, is de bemanning einde mei weer opgevoerd naar zes koppen, door onder meer de aankomst van een Italiaans ESA-astronaut, Luca Parmitano, de eerste van de nieuwe lichting ESA-astronauten. Hij komt op 10 november terug naar de aarde. Verder zijn er nog twee Amerikanen en drie Russen in het ISS, alles samen dus zes:  commander Pavel Vinogradov (Rus), Alexander Misurkin (Rus) en Chris Cassidy (VS) die nu het gezelschap kregen van Fyodor Yurchikhin (Rus), Luca Parmitano(It) en Karen Nyberg (VS).

Eén van de eerste opdrachten van de zeskoppige ploeg was de aankomst midden juni van de Europese onbemande vrachtcabine ATV-4, “Albert Einstein”. Met 20.190 kg de zwaarste onbemande vrachtcabine die ooit naar het ISS is gestuurd en de zwaarste satelliet die ooit door Europa is gelanceerd. (Het ISS zonder ATV 4 “weegt” 420 ton).


Intussen worden vragen gesteld over het voortbestaan van het ISS. De financiering tot 2020 –  a rato van 3 miljard dollar per jaar – is principieel aanvaard door de deelnemende landen en organisaties (VS, Rusland, Europa, Japan en Canada). Maar of het ISS daarna rond de aarde blijft draaien is nog niet uitgemaakt. De oudste onderdelen zullen dan meer dan 20 jaar in de ruimte zijn geweest en er wordt onherstelbare sleet verwacht. Theoretisch is vervanging van de modules van het ISS niet onmogelijk, maar er zijn geen concrete plannen voor. Misschien – maar nog lang niet zeker – wordt het ISS dan overgedragen aan privé-firma’s.

Oudste onderdelen van het ISS:

  • Zarya gelanceerd 20 nov 1998 (motor- en dienstmodule; gebouwd door Rusland, betaald door VS)
  • Unity Node gelanceerd 4 dec 1998. (aanhechtingspunt voor andere modules; VS)
  • Zvezda gelanceerd 12 juli 2000 (leefmodule, Rusland)
  • Destiny gelanceerd 7 feb 2001 (lab, VS)

MARS

Op Mars heeft de onbemande robot Curiosity een tweede gaatje geboord in een steen bedoeld om de resultaten van de eerste boring te bevestigen. Het is nu wachten op de analyse van het opgeboorde materiaal. Curiosity kan nu koers zetten in zuidwestelijke richting, naar de voet van Mount Sharp om daarna zo hoog mogelijk op de 5000 meter hoog piek te klimmen.


Curiosity heeft op weg naar Mars de kosmische straling gemeten, gemiddeld 1,8 milliSievert (mSv) per dag (dus over een reis heen en terug van één jaar is dat 657 mSv of 0,6 Sv en 1 Sievert doet kans op kanker met 5% toenemen). Dat is wat werd verwacht en volgens de huidige stralingsnormen van de NASA zou een bemande vlucht naar Mars en terug maar nipt mogelijk zijn. En als er een zonne-uitbarsting een bemande Mars-schip zou raken, dan is het hek helemaal van de dam, maar de kans daarop lijkt klein te zijn.

De ouwe-taaie robot-jeep Opportunity onderzoekt nu al bijna 10 jaar Mars en heeft een nieuwe bestemming gekregen: "Solander Point" met verschillende geologische lagen.


De onbemande Mars Express van de ESA draait 10 jaar rond Mars. De ESA heeft als verjaardaggeschenk diverse kaarten van de bodemsamenstelling gemaakt. Voor de liefhebber: Kijk hier op link 1 of op link 2.

Mars Express heeft nog maar eens foto’s gemaakt van een gebied dat ooit gevormd werd door stromend water: Kasei Valles, één van de grootste stroomgebieden op Mars, ten noordoosten van de Vales Marineres.


NASA

Het meest sombere nieuws kwam dezer dagen uit Washington, waar het NASA budget voor 2013 (start op 1 oktober) wordt vastgelegd. Er is – voorlopig - geen geld uitgetrokken voor het kidnappen van een planetoïde (asteroïde in het Engels) waarover de voorbije weken aardig is gespeculeerd. En geld voor aardobservatie gaat naar het onderzoek van het zonnestelsel. In het voorgestelde budget zijn wel meer dollars ingeschreven voor de ondersteuning van de commerciële ruimtevaart. En de nieuwe reuze raket SLS (voor de lancering van vrachten van 70 tot 130 ton) kan verder gaan. Het gaat nog maar om een ontwerp dat in een commissie van het lager huis is goedgekeurd. Er valt nog een lange weg af te leggen.

Herman Henderickx

Brussel 16 juni 2013.

Is er iets onduidelijk? Heb je een fout gevonden? Mail ons!