Ruimtevaart januari 2014

Yutu

De Chinese maanrobot Yutu (zeg “joe-toe”) functioneert na zijn tweede maannacht helemaal niet normaal meer. De vluchtleiding krijgt signalen binnen van Yutu en geeft daarom de hoop nog niet op dat de robot-jeep kan hersteld worden. Andere bronnen hebben bij het afsluiten van dit artikel Yutu al helemaal afgeschreven.

Voor het invallen van de tweede maannacht, heeft Yutu een eerste onderzoek uitgevoerd van de maanbodem. De arm waarop de experimenten zitten, werkte zoals het hoort. Maar verdere resultaten zijn nog niet bekend gemaakt. De rijdende robot was ontworpen om drie maanden (dus ruwweg zes “maan-dagen”) te functioneren. De lander Chang’e-3 die Yutu op de Maan zette zou één jaar moeten functioneren.


 
Yutu op de maan. 

Op 25 januari, net voor het invallen van de maan-nacht (de tweede voor Yutu), meldde de officiële Chinese pers dat er een probleem was met Yutu, maar zonder details. Officieus is er speculatie dat één van de zonnepanelen van Yutu niet correct is dichtgeklapt met het oog op de maan-nacht. Daardoor zou de robot te fel afkoelen en “doodvriezen”.

Rosetta

De sonde Rosetta van de ESA is na een winterslaap van 31 maanden weer actief. De sonde is in 2004 gelanceerd en was sinds juni 2011 in winterslaap om energie te sparen Op 20 januari kwam het eerste signaal binnen vanop 807 miljoen km van de aarde.


Het eerste teken van leven van de ESA sonde Rosetta op 29 januari om 19u18 UMT +1

Rosetta maakt zich nu klaar  voor haar ontmoeting met de komeet 67P/Churyumov–Gerasimenko. De sonde moet in een baan omheen de komeet komen op een afstand van zowat 100 km. In november van dit jaar daalt Rosetta dan tot 4 km hoogte om van daar moet een kleine sonde (“Philae”) op de komeet te laten landen en zich met een soort van harpoen te verankeren. De tien instruimenten van Philae worden vanaf maart getest.

Zo ziet een artiest de sonde Philae op de komeet 67P. Bron ESA.

Mars

Op Mars is een verjaardag ongemerkt woorbije gegaan. Op 25 januari was het tien jaar geleden dat de voorloper Opportunity op Mars landde. En Opportunity, ontworpen om drie maand te functioneren, doet “het” nog altijd. De robot-jeep stuurde 187.000 foto’s naar de aarde en heeft sinds de landing 38,7 km afgelegd. Er zijn wel wat ouderdomsverschijnselen, zo is één van de zes wielen niet meer bestuurbaar en rijdt de robot uitsluitend “in achteruit” In oktober 2013 bereikte Opportunity “Solander Point” waar het nu wetenschappelijk actief is en overwintert.

 

Grotere broer Curiosity (of MSL of nog Mars Science Laboratory) is ruim anderhalf jaar op Mars en heeft ook onverwachte maar kleine problemen. Zo tonen foto’s duidelijk dat de zes wielen al flink wat schade hebben opgelopen bij het rijden over ruw terrein. Er zijn scheuren en flinke gaten vastgesteld.

 Er is een gat in mijn wiel!!! Eén van de 6 wielen van MSL Curiosity vertoont een flink gat . Foto dateert van 22 december 2013 (= Sol 490). Foto: NASA


De vluchtleiding laat Curiosity nu – voor zover mogelijk – over minder moeilijk terrein rijden. De robot heeft op 6 februari een één meter hoge duin “Dingo Gap” beklommen en overschreden om een meer geschikte route te vinden door “Moonlight Valley” (waar die naam vandaan komt is niet toegelicht, allicht niet van het licht dat de maantjes Deimos en Phobos weerkaatsen).

 

Dingo Gap. Een lage duin op de weg naar een minder zwaar terrein


Moonlight Valley. Het begin van een route waar MSL Curiosity minder schade aan de wielen moet oplopen.

Sinds de landing van Curiosity heeft de robot bijna 5 km afgelegd op weg naar de voet van Mount Sharp en is daarmee halfweg. Het eerst volgende punt voor wetenschappelijk onderzoek en boringen is “KSM-9”, zowat 800 meter van “Dingo Gap”.

 
Het tracé van Curiosity op op 26 januari oftewel Sol (= Mars-dag) 524. De groene lijn geeft de weg aan die de robot tot nu toe heeft gevolgd.

 Al vrij vlug na de landing had Curiosity zijn prioritaire doelstelling bereikt: rond de plaats van de landing was er ooit zoet water en zijn alle chemische elementen gevonden die op aarde leven mogelijk maken. De wetenschappers hebben hun aandacht nu verlegd naar het zoeken (en hopelijk...) van organische molecules, de bouwstenen van het leven zoals we dat op aarde kennen.

 
Een laat kerstgeschenk van MSL Curiosity: een panorama van Mount Sharp gemaakt op 26 december 2013 (= Sol 494). Bron NASA.

ISS

Het Internationale Ruimtestation (met 3 Russen, 2 Amerikanen en één Japanner aan boord) kan voor de Amerikaanse regering actief blijven tot in 2024. Aan de NASA kost het ISS nu jaarlijks 3 miljard dollar. De aankondiging van het Witte Huis is vooral een goede zaak voor de commerciële bedrijven die nu vracht en later misschien ook mensen naar het ISS lanceren.

Of de 14 andere landen van het ISS-consortium (ESA, Rusland, Japan, Canada) ook tot 2024 willen verder samenwerken valt nog af te wachten. Tot nu toe heeft iedereen beloofd om het ISS tot 2020 te financieren. Maar mochten de andere landen niet mee doen, dan is de NASA van plan om het ISS verder alleen te exploiteren tot 2024. Boeing en de Russen hebben laten weten dat volgens hen het ISS zelfs tot 2028 kan functioneren.

Intussen worden de routine-operaties meer en meer toevertrouwd aan privé firma’s. Dit voorjaar voert Space X zijn derde bevoorradingsvlucht uit en Orbital Science Corp. lanceerde op 9 januari met succes een Antares raket met een Cygnus vrachtcabine met een lading van 1260 kg naar het ISS.

De ESA heeft een akkoord met Sierra Nevada Corp. Om samen te werken bij de ontwikkeling van de “Dream Chaser”, een mini-shuttle voor het vervoer van mensen naar het ISS en terug. De Dream Chaseer zou ongeveer één derde zijn van de shuttle. De Amerikanen hebben vooral belangstelling voor een universeel docking-systeem van de ESA, dat ontwikkeld wordt door Italiaanse, Zwitserse en Belgische bedrijven. Streefdatum voor de eerste testvlucht is eind 2016 met begin 2017 de eerste bemande vlucht met twee astronauten naar het ISS. Er zijn geruchten dat de Dream Chaser misschien wordt gelanceerd met de Europese Ariane-5 raket.


Zo moet de Dream Chaser er uitzien. Bron: Sierra Nevada Corp.

Ooit waren er al plannen voor een mini-shuttle, vooral de X-38, waar de ESA (en o.m. Frank De Winne) heeft aan meegewerkt. Dat project sneuvelde in 2002. Ooit (in 1985) had de ESA zelfs plannen om een eigen shuttle te bouwen (Hermes) maar bij gebrek aan geld ging dat niet door.

De ESA bouwt een “service module” (onderdeel met motoren, brandstof, stroomvoorziening, klimaatregeling, enz) voor de nieuwe Amerikaanse bemande cabine “Orion”. Kostprijs: 450 miljoen Euro, dat is de betaling voor de Europese deelname aan het ISS tot 2020.

De ESA baseert voor de Orion-SM op de ATV-vrachtcabine. Maar het valt niet mee. De ontwikkeling loopt niet zo vlot als verhoopt en in de eerste plannen viel de SM zwaarder uit dan afgesproken met de Amerikanen. Maar volgens Hans Reiter, ex-ESA-astronaut en huidig hoofd van de bemande ruimtevaart van de ESA, valt alles stilaan in de juiste plooi. De SM van de ESA zal klaar zijn voor de eerste testvlucht van een onbemande Orion-cabine eind 2017. Dat moet een vlucht worden voorbij de maan met terugkeer in de aardse atmosfeer. De eerste bemande vlucht volgt pas in 2021.


De belangrijkste onderdelen van de Orion cabine met de ESM (Europese Service Module) Diagram van de NASA.

Commerciële ruimtevaart

Virgin Galactic

Weinig nieuws van het front van het ruimte-toerisme en zeker niet bemoedigend. Virgin Galactic lijkt nog altijd de koploper. Maar de eerste bemande vlucht met passagiers moet nog altijd plaatsvinden. Richard Branson van de Virgin Group en de locomotief van dit project spreekt van september of vager nog van de tweede helft van 2014, maar daar is al niet veel tijd meer voor over en “SpaceShipTwo” (SST) dat dit jaar betalende passagiers tot 100 km hoogte moet brengen is zelfs nog niet toe aan een eerste proefvlucht tot op die hoogte. En dan te bedenken dat de eerste vlucht met betalende passagiers al had moeten plaatsvinden in 2007. De SST heeft al wel drie testvluchten gemaakt met de hybride motor nodig om de ruimte te bereiken. Maar de grootste hinderpaal is toestemming van de FAA (Federal Aviation Authority) om bemande vluchten uit te voeren. Zonder die toestemming mag Virgin Galactic geen lanceringen met passagiers uitvoeren vanuit de VS. Tot nu heeft het project al om en bij het miljard dollar gekost. Eén derde van dat geld komt van een investeringsfonds in Aboe Dhabi en Virgin Galactic heeft beloofd om vanuit dat land vluchten te maken.

Derde testvlucht van SpaceShipTwo met raketmotor in actie. Bron: Virgin Galactic

Lynx

En dan is er Lynx van Xcor Aerospace. Een raketvliegtuigje dat met twee passagiers opstiijgt vanop een vliegveld en een half uur later weer op dat terrein landt na tot 100 km hoogte te hebben gevlogen. De eerste vlucht met passagiers zou dit jaar plaatsvinden. Maar het is nog altijd wachten op zelfs maar de eerste proefvlucht.

 

Links: Schema van de Lynx van Xcor Aerospace. Rechts: Digitale impressie van de Lynx Bron: Xcor

 

Herman Henderickx

Brussel, 13 februari 2014

Is er iets onduidelijk? Heb je een fout gevonden? Mail ons!