Venus

Venus in cijfers

Gemiddelde afstand tot de zon 108 200 000 km
Omloopstijd om de zon 224,701 dagen
Duur van asomwenteling 243,0187 dagen (retrograad)
Equatoriale diameter 12 104 km
Massa 4,869 × 1024 kg

 

Afbeeldingen: de planeet Venus: links het wolkendek zoals waargenomen door Mariner 10,
rechts het reliëf van het oppervlak zoals het door de radar van Magellan werd opgemeten. [Foto's: JPL]

 

Venus is de tweede planeet vanaf de zon gezien, en werd vroeger vaak als de "zusterplaneet" van de aarde beschouwd. Wetenschappers namen aan dat het klimaat op Venus zeer vruchtbaar zou zijn: door hun telescopen zagen ze enkel een enorm dik wolkendek, dus zou er wel water zijn. Bovendien staat Venus dichter bij de zon en is het er dus behaaglijk warm, redeneerden de astronomen.

Bij de aankomst van de eerste ruimtetuigen bij de planeet zou blijken dat die veronderstellingen helemaal verkeerd waren.

Baan en rotatie

Venus draait in westelijke richting om haar as, in tegenstelling tot de andere planeten, die in oostelijke richting draaien. De zon komt er dus op in het westen! Bovendien roteert Venus maar heel traag: ze doet er 243 aardse dagen over om één keer om haar as te draaien. Omdat de planeet tegelijkertijd ook om de zon draait, duurt een "dag" (de periode tussen twee zonsopkomsten) toch maar 117 aardse dagen.

Atmosfeer en klimaat

Venus was de eerste planeet die bezoek kreeg van interplanetaire ruimtetuigen: de Russische Venerasondes. Die ontdekten dat Venus helemaal niet op de aarde lijkt. De planeet heeft geen water, de atmosfeer bestaat uit CO2, het regent er zwavelzuur, de luchtdruk is 100 maal hoger dan op aarde en de gemiddelde temperatuur bedraagt 350 °C. Die extreme omstandigheden zijn niet alleen te verklaren doordat Venus dichter bij de zon staat: de planeet is het slachtoffer is van een bijzonder sterk broeikaseffect, waardoor de temperatuur er drie maal hoger ligt dan normaal.

Het broeikaseffect van Venus wordt veroorzaakt door de grote hoeveelheidkoolzuurgas (CO2) in de atmosfeer: 96 % van de dampkring bestaat uit koolzuurgas. Dat koolzuurgas vormt dichte wolken die de warmte vasthouden: warmte die van het oppervlak van de planeet opstijgt onder de vorm van infrarode straling wordt door deze wolken teruggekaatst naar het oppervlak.

De wolken van Venus roteren veel sneller dan de planeet zelf: terwijl Venus in 243 dagen om haar as draait, draait de dikke laag wolken in 4 dagen rond de planeet. Dit verschil veroorzaakt een enorme windsnelheid tot 100 m/s.

Oppervlak

Het zeer dichte wolkendek van Venus heeft wetenschappers lang belet iets van het oppervlak van de planeet te zien. Sinds de jaren '60 werden pogingen ondernomen om met radars vanop aarde door de wolken te kijken.

Dit leverde echter weinig resultaten op. De Russische Venera's 15 en16, die hetzelfde probeerden uit een baan rond Venus, gaven al een betere resolutie, maar het was vooral de Amerikaanse Magellansonde, die tussen 1992 en 1994 rond de planeet draaide, die ons een zeer gedetailleerd beeld van het oppervlak gaf.

De Russische Veneralanders stuurden foto's door van op het oppervlak van Venus. Daarop was te zien dat dat oppervlak bestaat uit platte, basaltachtigesteen vergelijkbaar met de basalt die aardse vulkanen soms produceren.

Oude radarbeelden hadden een groot aantal kraters getoond, zodat men ervan uit ging dat het oppervlak van Venus redelijk oud was. De Magellanbeelden toonden echter dat het vooral vulkanische kraters zijn die het oppervlak domineren. Inslagkraters van meteoren werden nauwelijks gevonden. Dat betekent dat het oppervlak van Venus juist heel erg jong is: maximaal 500 miljoen jaar. Magellan ontdekte zelfs een aantal plaatsen waar het oppervlak veranderde over de periode van 2 jaar waarin de sonde foto's nam. Venus is dus nog steeds geologisch actief!

Afbeelding: Een hoogtekaart van Venus. opgemeten door Magellan. [Foto: JPL]

Afbeelding: Het oppervlak van Venus, zoals door Venera 14 opgemeten.
Het zonlicht is door de dichte atmosfeer oranje, waardoor alles oranje kleurt (boven).
De echte kleur van de Venusbodem is een stuk grauwer (onder). [Foto's: RKA Energia] 

Ontstaan en evolutie

Doordat het oppervlak van Venus zo jong is, weten we niets over het ontstaan en de vroege geschiedenis van de planeet. Wellicht is die te vergelijken met de vroege geschiedenis van de andere aardachtige planeten: in de nabijheid van de zon ontstaan steenachtige planetesimalen, die samenklonteren tot protoplaneten en planeten. De tegengestelde rotatie van Venus doet vermoeden dat de planeet ooit een erg zware inslag te verwerken kreeg, zoals ook bij Mercurius en de aarde meermaals gebeurde. Elk geologisch bewijs daarvan is echter uitgewist door het vulkanisme.

Samenstelling

Net zoals de aarde heeft Venus een ijzeren kern met daarrond een vloeibare stenen mantel. Het magma in die mantel kan op sommige plaatsen door de korst breken en veroorzaakt verschillende types van vulkanische activiteit.

Venus vertoont geen sporen van platentektoniek. Venus heeft geen magnetisch veld, en door de hoge temperaturen is ook elke aanwijzing over een eventueel vroeger magnetisch veld verdwenen. Daarom nemen veel wetenschappers aan dat de kern van Venus niet vloeibaar is. Anderen denken echter dat de kern nog steeds vloeibaar is, zoals op aarde, maar langzaam aan het stollen is. Het is inderdaad moeilijk te verklaren waarom de kern van Venus wel gestold zou zijn, en die van de aarde niet.

Exploratie

Net als Mars werd Venus lange tijd beschouwd als een zusterplaneet van de aarde. In het begin van het ruimtevaarttijdperk werden er dan ook talloze missies naar de gesluierde planeet gestuurd, in de hoop meer te ontdekken van haar enigmatische oppervlak.

De eerste sonde die erin slaagde de planeet te bereiken was de AmerikaanseMariner 2, in 1962. De eerdere sonde Mariner 1was kort na de lancering verloren gegaan. Mariner 2 ontdekte de retrograde beweging van Venus, onderzocht de atmosfeer en het klimaat en vond geen magnetisch veld.

Vijf jaar later werd de sondeMariner 5 naar Venus gestuurd. Mariner 5 was een backupsonde voor de Mariner 4, die naar Mars was gestuurd. De Mariner 5 onderzocht vooral de effecten van het ontbreken van een magnetisch veld rondom Venus. Een derde Mariner die de planeet Venus bezocht, was de Mariner 10 die op weg was naar Mercurius. Deze sonde leverde echter nauwelijks nieuwe informatie over Venus op.

Intussen had ook de USSR sinds 1961 geprobeerd Venus te bereiken. Pas in 1967 slaagde de Venera 4 erin de planeet te bereiken. Venera 4 dook de atmosfeer in en nam rechtstreekse metingen van de temperatuur, druk en windsnelheden. Ook de opeenvolgende Veneras 5 en 6 daalden af in de Venusatmosfeer. De logische volgende stap was de Venera 7 die als eerste een geslaagde landing op Venus uitvoerde. Gedurende 23 minuten zond de landingscapsule metingen vanop het planeetoppervlak door. Venera 8 hield het 50 minuten uit, en in 1975 werd Venera 9 de eerste sonde die ons foto's van het Venusoppervlak terugstuurde. Venera 10 deed precies hetzelfde. De USSR lanceerde nog tot 1983 sondes naar Venus. De Venera 13 stuurde kleurenbeelden van het oppervlak door. Venera 15 en 16 waren uitgerust van sterke radars die het oppervlak van de planeet ruwweg in kaart brachten.

Het vervolg op de Venera-sondes waren de Vega 1 en 2 die in 1985 voorbij Venus vlogen op hun weg naar de komeet Halley. Tijdens hun passage voorbij Venus lieten ze twee afdalingssondes neer die uitgebreide metingen van de atmosfeer deden en na hun landing een bodemmonster onderzochten.

Intussen had ook NASA in 1978 een nieuwe Venusmissie gelanceerd, de Pioneer Venus. Deze sonde bestond uit een orbiter, die de atmosfeer, magnetosfeer en het oppervlak van de planeet onderzocht, en vier afdalingsmodules die gedetailleerde metingen van de Venuswolken deden terwijl ze aan een parachute doorheen de atmosfeer vlogen.

De Pioneer Venus orbiter werd in 1991 opnieuw geactiveerd om de zuidpool van de planeet te onderzoeken, waarna de sonde in 1992 in de atmosfeer van Venus opbrandde.

In 1990 vloog de Jupitersonde Galileo voorbij Venus. De sonde nam enkele foto's maar was niet voorzien voor wetenschappelijke waarnemingen van Venus.

De recentste Venusmissie was Magellan, die eveneens in 1990 aankwam en tot doel had het oppervlak van de planeet zeer gedetailleerd in kaart te brengen. Daarvoor had de sonde een zeer sterke radar aan boord, die door de wolken heen kon kijken. In 1994 ging het contact met Magellan verloren, maar intussen had de sonde ons een heel nieuwe, dynamische planeet leren kennen met actief vulkanisme en een zeer jong oppervlak.

Venus Express

De Venus Express is een onbemand ruimtevaartuig dat door de Europese ruimtevaartorganisatie ESA naar de planeet Venus is gezonden.

De lancering vond plaats op de lanceerbasis in Baikonoer in Kazachstan, op 9 november 2005 04.33 uur met een Russische Sojoez raket voorzien van een 'Fregat' bovenste trap. Na het afstoten van de derde trap bracht een eerste ontbranding van het Fregat het ruimtevaartuig in een cirkelvormige 'parkeerbaan' om de Aarde. 82 minuten later zorgde een tweede ontbranding ervoor dat het ruimtevaartuig aan zijn interplanetaire reis begon. Ruim 1 uur en 36 minuten na de lancering werd het ruimtevaartuig van het Fregat losgekoppeld. De interplanetaire reis heeft 153 dagen geduurd. De operationele omloopbaan van Venus Express is een 24-urige, sterk elliptische, polaire baan. Het laagste en hoogste punt van de omloopbaan zijn op resp. 250 en 66000 km van het oppervlakte van de planeet.

 [Foto: ESA]

Venus Express draait sinds 11 april 2006 in een omloopbaan rond Venus. Na een fase van baancorrecties en kalibratie van de instrumenten, zal Venus Express onderzoek doen naar de structuur, chemische samenstelling en dynamiek van de atmosfeer. Het oppervlak van Venus is onzichtbaar doordat het altijd schuil gaat onder een zeer dik wolkendek, maar Venus Express zal ook het planeetoppervlak gaan verkennen. Dit gebeurt door te observeren in het infrarood: het wolkendek blijkt bepaalde golflengtes in het infrarode bereik door te laten.

De homepage is http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/.

 

Is er iets onduidelijk? Heb je een fout gevonden? Mail ons!