De Cassini sonde die nu al niet minder dan 5 jaar en 6 maanden rond Saturnus cirkelt doet nog steeds fantastische ontdekkingen. Niet alleen wordt de planeet zelf onderzocht en haar grootste maan Titan, ook de kleinere maantjes zoals Enceladus krijgen aandacht. En dit met goede redenen.

Op foto’s van de Cassini sonde is een grote stofpluim te zien die deeltjes de ruimte in blaast. Cassini heeft al 22 flyby’s langs Enceladus gemaakt, sommige daarvan door de stofpluim. Tijdens deze flyby’s is Cassini al tot op 25 km van het oppervlak genaderd! Dit bracht uiteraard veel wetenschappelijke informatie met zich mee.

Vorig jaar ontdekte de sonde dat er niet enkel waterdamp in de stofpluim zat, er zaten ook complexe koolwaterstoffen in! Dit is een sterke aanwijzing voor leven onder de dikke ijskorst van de maan. Voor leven hebben we vloeibaar water nodig en één of andere vorm van energie om chemische reacties in gang te zetten. Deze twee zaken kunnen door één mechanisme veroorzaakt worden én het verklaart ook ineens de stofpluim.

Op recente beelden van Enceladus is te zien dat de zuidpool (waar ook de stofpluim vandaan komt) verschillende breuklijnen vertoont. Deze zone noemen astronomen de ‘Tiger Stripes’. Het is ook aangetoond dat deze breuken warmte uitstralen. Op foto’s van de meest recente flyby zijn ook in de breuklijnen afzonderlijke vulkanische trechtertjes te zien. Er moet dus één of andere vorm van vulkanische activiteit aanwezig zijn onder de ijskorst. Zoals op Aarde een vulkaan onder zich een magmakamer heeft, zou een trechter op Enceladus ook een watercel moeten hebben om zo waterdamp uit te stoten. Misschien is er onder de Tiger Stripes zone wel een hele oceaan aanwezig, verwarmd door het vulkanisme.

De oorzaak van het vulkanisme op Enceladus is anders dan hier op Aarde. Hier op Aarde is de kern en middenmantel nog steeds gesmolten. Omdat Enceladus een veel kleiner lichaam moet het binnenste van de maan al lang gestold zijn. De verklaring ligt dus elders, namelijk in de baan van Enceladus rond Saturnus. Allereerst zit Enceladus in een zeer lage baan. Hierdoor werkt de zwaartekracht van Saturnus zeer sterk op het kleine maantje. Een tweede punt is een fenomeen dat orbitale resonantie wordt genoemd. Dit wordt veroorzaakt door de zwaartekracht van de maantjes van Saturnus onderling en zorgt ervoor dat Enceladus een elliptische baan krijgt. Hierdoor ondervindt Enceladus soms veel zwaartekracht van Saturnus en op andere momenten niet. Dit zorgt ervoor dat de maan stevig gekneed wordt en dit zorgt voor het aanwezige vulkanisme. Hetzelfde effect vinden we waarschijnlijk ook terug op Europa en al zeker op Io (het meest vulkanische object in het zonnestelsel), beide maantjes van Jupiter.