Fotometrie

Wat is fotometrie?

Fotometrie is de wetenschap die zich bezighoudt met het zo nauwkeurig mogelijk meten van helderheidsvariaties van hemellichamen, als tegenhanger van astrometrie die enkel de positie bestudeert. De toenemende beschikbaarheid van gevoelige CCD-camera's brengt heel wat traditioneel professionele onderwerpen binnen waarnemingsbereik van kleinere amateurtelescopen.

De toepassingsgebieden zijn bijvoorbeeld het meten van lichtcurves van asteroïden, waaruit men rotatieperiodes, richting van rotatieas, bedekkingen en eventueel binair karakter kan bepalen. Uit de kleureigenschappen in geijkte fotometrische banden (U,B,V,R,I) kan men ook reeds heel wat leren over de fysische aard van asteroïden, zelfs zonder echte spectra op te nemen. Uit combinatie van nauwkeurige helderheidsmetingen en kleurtype, kan men dan ook beter de grootte van de asteroïde bepalen.

Een andere toepassing is het meten van veranderlijke sterren, waaruit men meer kan leren over het type van de ster en zelfs overgangen van extrasolaire planeten kan waarnemen zoals het bekende voorbeeld van HD 209458.

Men kent zowel de relatieve fotometrie die enkel de variaties meet, als de absolute fotometrie, die zo nauwkeurig mogelijk geijkte helderheden of magnitudes bepaalt.

 

 

10 jaar UA CCD-waarnemingsproject bij Urania

door Tom Alderweireldt - januari 2018

De tijd gaat snel. Inmiddels is het reeds 10 jaar geleden dat Urania via Prof. Tom Theuns door Universiteit Antwerpen aangezocht werd om een fotometrisch waarnemingsproject of practicum voor 2e bachelor fysica studenten op te starten.

Aangezien er enige ervaring was met digitale CCD waarnemingen van planetoïden, werd in 2007 een eerste testopstelling bedacht om de UA-studenten toe te laten lichtcurves waar te nemen van planetoïden.

De toenmalige opstelling met 2 aparte kleine ST7 camera's werd over de jaren stelselmatig verbeterd. In 2008 kon een nieuwe ST8 camera aangeschaft worden met steun van zowel UA als Urania, zodat het gemakkelijker werd en meer waarnemingsobjecten binnen bereik kwamen. 

Geleidelijk werd ook een betere focusseringsinstallatie gemonteerd en kreeg na enkele winterkou-problemen het 'warm room' concept in de waarnemingstoren van Urania meer en meer vorm. Ook de soms complexe software om deze waarnemingen te reduceren werd wat meer gestandaardiseerd.

Met de komst van Prof. Katrien Kolenberg werd de aandacht ook wat verlegd naar het waarnemen van erg spectaculaire variabele High Amplitude Delta Scuti sterren.

In elk geval stof genoeg om inmiddels na 10 jaar meer dan 200 studenten over de vloer gekregen te hebben, waarvan verschillende duidelijk het virus van een heldere nachthemel te pakken gekregen hebben! Na een succesvolle waarnemingsnacht was het enthousiasme dikwijls groot genoeg om nog een toevallig melkwegstelsel of planeet in de nabije omgeving mee te pikken. 

Uiteraard viel het ook wel eens tegen als in ons Belgenland, na het scherpstellen van het beeld, vinden van het doelobject en starten van de volginstallatie, de hemel plots potdicht trok.

In een volgend nummer van de Sterrenwachter volgt er een uitgebreider overzichtje van hoogtepunten, problemen en soms verrassingen tijdens 10 jaar CCD-waarnemingen met UA-studenten met de 40-cm kijker in de toren van Urania.

Wij hopen dat de vele studenten hier ook waarnemingsplezier aan beleefd hebben!

 

 

 

 

 

 

Is er iets onduidelijk? Heb je een fout gevonden? Mail ons!