Astronomische vragen
Algemene vragen
Astronomische vragen
Hoe kan de maan, die toch veel kleiner is dan de zon, deze toch volledig bedekken?
In werkelijkheid is de maan inderdaad 400 maal kleiner dan de zon, maar door
een gelukkig toeval staat de zon ook ongeveer 400 maal verder van de aarde zodat
de schijnbare grootte van beide hemellichamen van op de aarde even groot is.
Daardoor kan de maan de zon bedekken. Als je naar de zon kijkt kan je schijnbaar
met je vinger de zon bedekken, net als bij de maan. Bij een ringvormige
verduistering is de schijnbare diameter van de maan iets kleiner dan die van de
zon. Vandaar dat we dan spreken van een ringvormige zonsverduistering, omdat je
rond de maan nog een kleine 'ring van zon' zichtbaar blijft. Bij een totale
zonsverduistering is de schijnbare diameter van de maan groter dan de schijnbare
diameter van de zon.
Hoe lang duurt een zonsverduistering?
De duur van een zonsverduistering hangt af van de plaats waar je je op aarde
bevindt. De eclips van 29 maart 2006 duurt in België (Ukkel) ongeveer 1 uur en
42 minuten. De totaliteit zelf duurt nooit langer dan enkele minuten: in Turkije
zal je gedurende 3 minuten en 42 seconden de verduistering totaal kunnen
zien.
Hoe lang blijft het donker bij een zonsverduistering?
Vanaf 50% verduistering is er een tendens van duisternis waarneembaar en
voelbaar (temperatuur daalt). Van zodra de verduistering meer dan 80% bedraagt
is het al zeer gevoelig donker. Ook dieren worden dit gewaar. Verduisteringen
van minder dan 50% zijn dus vrij onopvallend wat betreft helderheid: het wordt
niet donkerder dan op een gewone lichtbewolkte dag. Bovendien treedt de
verduistering zo geleidelijk in dat onze ogen zich aanpassen aan het duister. Zo
merken we vaak pas laat op dat het donker is geworden. Bij een ringvormige
zonsverduistering blijft het vrij licht, omdat de zon nog langs de zijkant van
de maan schijnt.
Hoe vaak zijn zonsverduisteringen zichtbaar?
Per jaar zijn er maximum 5 en minimum twee zonsverduisteringen. Hiermee
worden dus ook ringvormige en gedeeltelijke zonsverduisteringen bedoeld. Voor
een gegeven plaats is er gemiddeld één totale zonsverduistering per 370 jaar.
Voor de wiskundige berekening zie ook:
de frequentie van zonsverduisteringen.
Wanneer was de vorige en wanneer komt de volgende zonsverduistering?
Kijk hiervoor zeker eens in het overzicht van
historische en verwachte zonsverduisteringen. De laatste totale
zonsverduistering in België vond plaats op 17 juni 1433, al kon je in het
uiterste zuidoosten van België op 11 augustus 1999 ook een totale eclips zien.
Voor de volgende moeten we wachten tot 23 september 2090, wanneer de totaliteit
intreedt met zonsondergang (dus enkel zichtbaar op de horizon). De
daaropvolgende totale zonsverduistering zal pas op 25 mei 2142 plaatsvinden.
Wanneer waren de laatste totale zonsverduisteringen in onze streken?
Er waren een aantal ringvormige zonsverduisteringen in de 19de eeuw in
Nederland (9 juli 1820), Noord-Frankrijk (9 oktober 1847), in centraal Engeland
(15 maart 1858) en terug in Noord-Frankrijk op 17 april 1912. Op 11 augustus
1999 was er in Noord-Frankrijk en het uiterste zuidoosten van België een totale
zonsverduistering zichtbaar. Dit is de meest recente totale zonsverduistering in
onze streken.
Waar zal de zonsverduistering van 2006 totaal zijn?
Spijtig genoeg niet in België. De zonsverduistering van 29 maart 2006 is
zichtbaar in heel Europa, bijna heel Afrika en in delen van Azië. Enkel in het
midden van het gebied waar de verduistering zichtbaar is, kan je ze als totaal
bekijken. Deze strook is tussen de 200 en 170 km breed. In Turkije zal de
verduistering totaal zijn om 14u zomertijd.
Ik heb ergens gehoord dat er in 1912 een volledige zonsverduistering was in België.
Toch zeggen jullie dat de laatste voor 1999 in 1433 was. Waarom?
17 april 1912 was een randgeval. In België was er in bijna het hele land een
gedeeltelijke zonsverduistering te zien op 17 april 1912. Deze was "bijna
totaal", op een zeer kleine uitzondering na: voor 0,7 seconden was de
verduistering ringvormig totaal, in een zeer smalle strook die onder andere over
Namen liep. Voor een kwartseconde was deze verduistering totaal in een klein
gebiedje in Henegouwen, tegen de grens met Frankrijk. De totaliteit werd door
niemand waargenomen zodat we niet weten of dit theoretische geval ook in
werkelijkheid een totale zonsverduistering opleverde binnen de grenzen van ons
land. We kunnen dus veilig stellen dat de laatste totale zonsverduistering voor
1999 in 1433 viel.
Wat is het verschil tussen een ringvormige en een totale zonsverduistering?
Bij een ringvormige zonsverduistering is er vanop aarde nog een ring van
zonlicht te zien, terwijl bij een totale zonsverduistering de zon volledig door
de maan bedekt wordt. Dit komt doordat de afstand tussen de aarde en de zon, en
die tussen de aarde en de maan niet altijd even groot is. Daardoor is de maan
soms schijnbaar iets kleiner dan de zon, zodat ze deze niet volledig kan
bedekken. Dit was het geval bij de eclips op 3 oktober 2005.
Wat is het verschil tussen een zons- en een maansverduistering?
Bij een zonsverduistering is het de maan die tussen de aarde en de zon staat
zodat het licht van de zon voor ons geblokkeerd wordt. Bij een
maansverduistering staat de aarde in de weg, tussen de zon en de maan, zodat het
zonlicht de maan niet kan bereiken en deze dus verduisterd wordt. Vanop de maan
gezien bedekt de aarde dan de zon. Kijk voor meer informatie omtrent zons- en
maansverduisteringen zeker eens op de
Urania-website.
Kunnen we ook op andere planeten zonsverduisteringen zien?
We kunnen op aarde verduisteringen zien omdat de maan en de zon precies op
de juiste afstand staan en de juiste grootte hebben om een verduistering te
veroorzaken. Op andere planeten is dit meestal niet het geval, zodat je dus geen
zons- of maansverduisteringen kan zien. Wanneer het maantje te klein is of te
ver van de planeet staat, kan het de zon niet volledig bedekken. Wanneer het te
groot is of te dicht bij de planeet staat, bedekt het de zon wel volledig, maar
is er ook geen corona te zien. Toch zijn er enkele gevallen waarbij de zon en
een maantje schijnbaar ongeveer dezelfde diameter hebben. Daar krijgen we dus af
en toe ringvormige of totale zonsverduisteringen; toch zal het effect nooit
exact zo zijn als op aarde, waar de schijnbare diameter van zon en maan bijna
perfect gelijk zijn. Er is één geval waarbij de schijnbare diameter van een
maantje en die van de zon zeer goed overeenkomen: bij Janus, een maantje van
Saturnus. Maar ook hier ziet een zonsverduistering er anders uit dan op aarde.
Janus is namelijk zeer onregelmatig: zijn langste as is 60 km langer dan zijn
kortste as, zodat bij een bedekking de corona ook deels wordt bedekt. Bovendien
zijn de zon en Janus, vanop Saturnus gezien, tien keer kleiner dan onze maan.
Werden er ooit zonsverduisteringen in de ruimte waargenomen?
Op 12 november 1966 fotografeerden de twee Gemini 12 astronauten, James
Lovell en Edwin Aldrin, tijdens de laatste Gemini vlucht de zonsverduistering
boven Zuid-Amerika vanuit hun capsule in een baan om de aarde. Voor hen duurde
de totaliteit amper 6 seconden. Ook de maanlander Surveyor III nam op 24 april
1967 een eclips waar vanop de maan. Het was nu de aarde die de zon verduisterde.
Voor ons, aardlingen, was dit dus een maansverduistering. Op terugweg van de
maan zagen de Apollo 12 astronauten op 23 november 1969, een dag voor hun
splashdown, een eclips van de aarde met de zon. Daar de schijnbare afmetingen
van de aarde veel groter zijn dan die van de zonneschijf, is het hier echter
beter te spreken van een 'zonsondergang' dan wel van een eclips. Overgenomen uit
discussies op de Solar Eclipses mailing list.
Kan je tijdens een zonsverduistering het noorderlicht zien?
Theoretisch is het mogelijk het noorderlicht te zien tijdens een totale
zonsverduistering. Maar zowel eclipsen als aurora's zijn zeldzame
verschijnselen. Bovendien moet de verduistering plaatsvinden in een gebied waar
noorderlicht voorkomt. Deze eeuw was dat het geval bij de verduisteringen van 29
juni 1927, 30 juni 1954, 20 juli 1963, 10 juli 1972 en op 22 juli 1990. Toch
werd er toen geen poollicht waargenomen. De eclips van 11 augustus 1999 viel
tijdens een zonnemaximum, maar op een lage breedteligging. De kans op poollicht
is dit keer onbestaande. Doordat de verduistering in België slechts gedeeltelijk
zichtbaar is, waardoor het niet donker genoeg zal worden.
Algemene vragen
Bij mij thuis is de eclips slechts gedeeltelijk zichtbaar. Loont het de moeite
me te verplaatsen naar vb. Turkije, om de eclips totaal te kunnen waarnemen?
Dat kan je best voor jezelf bepalen. Een totale verduistering is een
zeldzaam verschijnsel, en je hebt nu een unieke kans om dit verschijnsel niet zo
ver van ons waar te nemen. Bovendien organiseert Urania voor deze
verduistering speciale eclipsreizen
naar het gebied waar de eclips totaal is. Voor de
thuisblijvers is er echter geen reden tot paniek: een gedeeltelijke
zonsverduistering is ook een zeer knappe gebeurtenis om mee te maken.
Waar kan ik meer informatie vinden over zonsverduisteringen en astronomie?
Voor meer informatie op het internet kan je altijd onze
links bekijken. Voor
andere sterrenwachten kan je terecht op de adressenlijst op deze site.
Moet ik echt tussen de twee lijnen op het kaartje zijn om de totale zonsverduistering waar te nemen?
Ja. Tussen de 2 lijnen op de kaart (de totaliteitsgordel) zal de
verduistering totaal zijn, aan de rand van die totaliteitsgordel zal de
totaliteit van de verduistering slechts enkele seconden duren, in het centrum
van die gordel krijgt men het absolute maximum (ongeveer 4 minuten). Wanneer men
buiten die twee lijnen waarneemt zal men slechts een gedeeltelijke
zonsverduistering krijgen...
En wat als het nu bewolkt is en/of regent?
Natuurlijk is er een heel verschil tussen een eclips met een wolkenloze
hemel en een bewolkte hemel. Bij bewolking valt een groot deel van het
schouwspel weg. Wanneer de bewolking niet te dicht is, kunnen we de
gedeeltelijke zonsverduistering toch nog door de wolken waarnemen. Let op dat
je je brilletje ophoudt! Je kan immers nog steeds verblind worden door een
zonnestraal die doorheen de wolken priemt. Regenwolken zijn doorgaans zo dik,
dat je de zonneschijf er niet door zal kunnen zien.
|
