Planeetovergangen en zonsverduisteringen

Venusovergangen komen voor wanneer de planeet Venus zich exact tussen de aarde en de zon in bevindt, zodat we vanop aarde de planeet voor de zonneschijf kunnen zien passeren.

Datzelfde gebeurt ook wanneer de planeet Mercurius zich tussen de zon en de aarde bevindt, of, dichter bij huis, wanneer de maan zich tussen zon en de aarde bevindt.

Op zo'n moment heeft op aarde een eclips of totale zonsverduistering plaats. Het licht van de zon wordt immers tegengehouden door de maan, en kan het aardoppervlak niet meer bereiken. Vanop aarde gezien wordt de zonneschijf langzaam maar zeker bedekt door de maan, tot uiteindelijk de gehele zon bedekt is door de maan.

Ontstaan van een zonsverduistering.

Zo'n eclips komt gemiddeld één keer per jaar voor, maar door de geringe grootte van de schaduw die de maan over de aarde legt, is een eclips steeds enkel zichtbaar in een beperkt gebied. Op 11 augustus 1999 konden we zo vanuit het zuiden van België en het noorden van Frankrijk een eclips bekijken.

Bij een Mercurius- of een Venusovergang staan deze hemellichamen ook exact tussen de aarde en de zon in, zoals bij een eclips, maar omdat ze veel verder verwijderd zijn van de aarde veroorzaken ze geen verduistering op aarde. Mercurius en Venus mogen dan beiden groter zijn dan onze maan, ze bevinden zich veel verder van de aarde af. We spreken dan ook niet van een verduistering, maar van een overgang of transit.

Mercuriusovergang, Venusovergang en zonsverduistering.

Mercurius bevindt zich op zijn baan om de zon gemiddeld zo'n 0,39 AE van de zon af, ofwel zo'n 57 910 000 km. Gemiddeld 12 maal per eeuw bevindt Mercurius zich exact tussen de aarde en de zon. Zo konden we een Mercuriusovergang bewonderen op 5 mei 2003, en vindt de volgende Mercuriusovergang plaats op 8 november 2006.

Venusovergangen

De baan van Venus, die zich tussen die van Mercurius en die van onze aarde in bevindt, op zo'n 108 200 000 km van de zon af, of 0.72 AE, maakt een hoek van 3.39° met de ecliptica, het vlak waarin onze aarde haar baan om de zon beschrijft.

Dit is een relatief kleine hoek, maar door de enorme afstanden in de ruimte, heeft dit verregaande gevolgen. De momenten waarop Venus zich in benedenconjunctie bevindt, exact tussen de zon en de aarde in, zijn veel schaarser.

Venus loopt om de 584 dagen tussen de aarde en de zon door. Beschreef de planeet haar baan in hetzelfde vlak als de aarde, dan zouden we haar bij ieder van deze benedenconjuncties voor de zon zien trekken. Door de hoek van 3.39° tussen de Venusbaan en de aardbaan, doet een overgang zich alleen maar voor wanneer de planeet zich tijdens haar samenstand met de zon tegelijk in de buurt van de knopenlijn, de snijlijn van de twee baanvlakken, bevindt.

Daardoor komt het dat we slechts op de 120 jaar een Venusovergang kunnen aanschouwen. Venusovergangen komen voor in paren, met telkens twee overgangen op ongeveer 8 jaar van elkaar. De volgende overgang heeft plaats op 5 juni 2012, maar zal helaas niet vanuit België zichtbaar zijn, en daarna moeten we weer geduld oefenen tot 10 december 2117, en zelfs dan zal de overgang niet vanuit onze streken waarneembaar zijn!