Volkssterrenwacht Urania: Sterrenkunde: FAQ

Voor beginnende waarnemers is een 7x50 of een 10x50 verrekijker aan te raden. Hierbij slaat de zeven op de vergroting, en de 50 op de diameter van de lenzen in millimeter.

Voor een schappelijke prijs van ongeveer 100 euro kan je met zo'n verrekijker reeds tientallen heldere objecten en nog veel meer zwakkere waarnemen. Een inleidend boek tot het waarnemen met verrekijker en een fotostatief plus klem behoren tot de onmisbare accessoires die al meteen tot vele uren waarnemingsplezier kunnen leiden.

1.2. Welke telescoop kan ik best kopen?

Het is aan te raden niet direct te starten met een telescoop, maar eerst een behoorlijke verrekijker met statief aan te schaffen. (Zie: vorige vraag.) Het beeldveld van een sterrenkijker is meestal kleiner en daarom moet je jezelf eerst leren oriënteren aan de hemel. En volgens ons kan je dat best leren met een verrekijker bij de hand!

Na een enkele maanden kan je dan overwegen een sterrenkijker aan te schaffen. Een 15 à 20 cm f/8 Newtonkijker met Dobsonmontering is een echte all-round telescoop voor de beginnende waarnemer. Deze kost ongeveer 400 euro als je hem zelf bouwt, wat overigens niet betekent dat deze telescoop slechter in kwaliteit is. Mensen die deze inspanning liever niet doen, kunnen dezelfde kijker voor 800 euro in een gespecialiseerde winkel vinden. Hierbij dient opgemerkt te worden dat vooral de Russische en Chinese merken zeer degelijk en goedkoop zijn.

1.3. Kan ik zelf een telescoop bouwen?

Ja, reeds jarenlang worden er op onze sterrenwacht kijkers gebouwd door amateurs. Hier worden jaarlijks twee cursussen voor ingericht. Cursisten worden hier begeleid tijdens het maken van een 17cm Newton kijker. Over zelfbouw is er ook literatuur aanwezig in onze bibliotheek.

Kijk ook op volgende pagina: http://www.teleskoop.be/

1.4. Waar zijn de donkerste plaatsen in Vlaanderen?

Ons landje is verzadigd van het licht. Maar toch kan je wel ergens een plekje in je buurt vinden waar het donker genoeg is om van een prachtige sterrenhemel te genieten.

Welke plaatsen werden ons allemaal getipt? Wie in de buurt van Antwerpen wil blijven kan opteren voor Oostmalle, in de buurt van het militair vliegveld. Of misschien ligt Sint-Amands (aan de Scheldedijk) of Postel ook nog wel in je buurt.

Voor wie wat verder wil gaan, of wat verder woont, hebben we nog volgende plaatsen op onze kaart staan: de Westhoek, Neeroeteren (provincie Limburg), Veerse Meren (in Nederland), de Vlaamse Ardennen of de Voerstreek.

1.5. Lichtvervuiling: wat kunnen we ertegen doen?

Wel, heel eenvoudig: zelf niet onnodig licht laten branden.

Als je echt iets grootschalig aan het probleem wil doen, dan kan je best contact opnemen met de werkgroep lichthinder van de VVS (Vereniging voor Sterrenkunde).

Een andere goede link is: http://www.platformlichthinder.nl/

1.6. Wat is de beste atlas / beste planetarium-software?

Er is er geen beste. Alle atlassen hebben wel hun voor- en nadelen. Als je een atlas wil kopen moet je eerst nagaan wat je juist wil doen en nagaan of de atlas in kwestie hier handig voor zal zijn. Je kan best eens raad vragen aan een waarnemer met gelijkaardige interesse (bv. op ons discussieforum).

Qua software zijn zowel Cartes du Ciel als SkyMap aan te raden. Ze zijn beide zeer uitgebreid maar toch makkelijk te gebruiken.

1.7. Hoe doe ik aan astrofotografie?

Astrofotografie biedt talloze mogelijkheden, en de technieken die je zal moeten gebruiken zijn erg verschillende al naargelang wat je wil gaan fotograferen (sterrenbeelden, meteoren, deepsky, de zon, ...). Een overzicht: http://users.skynet.be/tranquillity/index2.htm

1.8. Wat is die heldere ster die ik aan de horizon zie?

Als je soms 's avonds in het westen of 's morgens in het oosten een heldere "ster" ziet, dan is de kans zeer groot dat dit de planeet Venus is. Venus is echter geen ster maar een planeet (net zoals de aarde), die zelf geen licht geeft maar enkel zonlicht weerkaatst. Door haar baan blijft ze altijd vrij dicht bij de zon waardoor ze enkel 's ochtends en 's avonds te zien is. De planeet Jupiter is iets minder helder maar kan ook onder deze omstandigheden te zien zijn. De ster Sirius (net zoals onze zon is dit wel een ster) is ook helder genoeg om snel na zonsondergang zichtbaar te worden.

1.9. Welke sterrenbeelden kan ik zien vanuit België?

Een volledig lijstje:

Circumpolair (gaan nooit onder):
Giraf (Camelopardalis), Cassiopeia, Cepheus, Draak (Draco), Grote Beer (Ursa Major), Kleine Beer (Ursa Minor)
Noordelijk halfrond:
Andromeda, Ram (Aries), Voerman (Auriga), Ossenhoeder (Bootes), Kreeft (Cancer), Jachthonden (Canes Venatici), Hoofdhaar van Berenice (Coma Berenices), Noorderkroon (Corona Borealis), Zwaan (Cygnus), Dolfijn (Delphinus), Veulen (Equuleus), Tweelingen (Gemini), Hercules, Hagedis (Lacerta), Leeuw (Leo), Kleine Leeuw (Leo Minor), Lynx, Lier (Lyra), Pegasus, Perseus, Pijl (Sagitta), Stier (Taurus), Driehoek (Triangulum), Vosje (Vulpecula)
Evenaar:
Waterman (Aquarius), Arend (Aquila), Kleine Hond (Canis Minor), Walvis (Cetus), Eenhoorn (Monoceros), Slangendrager (Ophiuchus), Orion, Vissen (Pisces), Slang (Serpens), Sextant (Sextans), Maagd (Virgo)
Zuidelijk halfrond:
Luchtpomp (Antlia), Graveerstift(Caelum), Grote Hond (Canis Major), Steenbok (Capricornus), Centaurus, Duif (Columba), Zuiderkroon (Corona Australis), Raaf (Corvus), Beker (Crater), Eridanus, Oven (Fornax), Kraanvogel (Grus), Waterslang (Hydra), Haas (Lepus), Weegschaal (Libra), Wolf (Lupus), Microscoop (Microscopium), Zuidervis (Piscis Austrinus), Achtersteven (Puppis), Kompas (Pyxis), Boogschutter (Sagittarius), Schorpioen (Scorpius), Beeldhouwer (Sculptor), Schild (Scutum), Zeilen (Vela)
Niet te zien:
Paradijsvogel (Apus), Altaar (Ara), Kiel (Carina), Kameleon (Chamaeleon), Passer (Circinus), Zuiderkruis (Crux), Goudvis (Dorado), Slingeruurwerk (Horlogium), Kleine Waterslang (Hydrus), Indiaan (Indus), Tafelberg (Mensa), Vlieg (Musca), Winkelhaak (Norma), Octant (Octans), Pauw (Pavo), Phoenix, Schilder (Pictor), Net (Reticulum), Telescoop (Telescopium), Zuiderdriehoek (Triangulum Australe), Toekan (Tucana), Vliegende Vis (Volans)

De sterrenbeelden die in het cursief staan, zijn diegene die in onze streken nooit ver boven de horizon klimmen (meestal blijven ze zelfs gedeeltelijk onder de horizon), en dus zeer moeilijk te zien zijn.

1.10. Waar en wanneer kan ik meteoren zien?

Je kan elke nacht wel een aantal meteoren (of vallende sterren) zien. Daarvoor kan je best een donkere, open plek opzoeken. Op een gemiddelde nacht kan je dan ongeveer 2 meteoren per uur waarnemen voor middernacht, en ongeveer 5 per uur na middernacht.

Daarnaast zijn er ook periodes wanneer er veel meer meteoren te bewonderen zijn. Dit gebeurt wanneer de aarde door een stofwolk in de ruimte trekt, stof dat afkomstig is van de staart van een komeet. Dit is onder andere het geval in de nachten rond 12 augustus (de Perseiden), 14 december (de Geminiden) en 4 januari (de Quadrantiden). Dan kunnen tot 60 meteoren per uur en meer gezien worden.

Tenslotte moeten we nog vermelden dat er zeer uitzonderlijk zogenaamde meteorenregens kunnen aanschouwd worden, waarbij de activiteit kan oplopen tot duizenden meteoren per uur. Deze meteorenregens ontstaan wanneer de aarde door een erg dichte stofwolk vliegt. Dit gebeurt om de 33 jaar, zoals in 1833, 1866 en 1966. Ook in 1999, 2001 en 2002 werden tot 4 000 meteoren per uur waargenomen op 18 november. De volgende meteorenregen van dat type is weliswaar pas voor in 2032...

Meer informatie kan je vinden hier vinden:
de Leoniden
International Meteor Organization
waarnemen van meteoren

2.1. Wanneer kan ik het ISS zien?

Hiervoor kan je best op de site van Heavens Above gaan kijken.

Aangezien de zichtbaarheid van satellieten gebonden is aan je waarnemingsplaats, moet je dit eerst ingeven!

2.2. Waar kan ik informatie vinden over ruimtesondes en -missies?

Voor de Amerikaanse projecten: http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/sc-query.html
Voor de Russische projecten: http://www.russianspaceweb.com/index.html
Voor de Europese projecten: http://orbits.esa.int/orbits/index.html

2.3. Gaat Frank De Winne nog eens naar de ruimte?

Frank De Winne is professioneel astronaut bij het Europese ruimtevaartagentschap ESA. In 2009 gaat hij terug de ruimte in, ditmaal om voor 6 maand aan bood van het ISS te vertoeven.

3.1. Hoe zit dat met de maanstanden?

Hiervoor kijk je best op de pagina's over de maan.

3.2. Waarom staat de poolster stil en bewegen alle andere sterren?

Dit gezichtsbedrog noemen we de schijnbare dagelijkse beweging, en die staat hier op onze site helemaal uitgelegd.

3.3. Kan de aarde vernietigd worden door een komeet of een ander brokstuk?

Deze kans is uiterst klein. Maar toch enkele cijfers:

Eens om de duizend jaar krijgen we een inslag van een brokstuk groot genoeg om een stad te verwoesten. De meeste van deze inslagen gebeuren echter in zee of in onbewoonde gebieden (dat is nu eenmaal het grootste deel van het aardoppervlak).
Eens om de 16000 jaar slaat er een brokstuk groot genoeg om België te vernietigen, in op onze aarde.
Eens om de 10 miljoen jaar krijgen we te maken met een brokstuk groot genoeg om Europa te vernietigen.
Eens om de 100 miljoen jaar krijgen we een inslag die in staat is om de mensheid te doen uitsterven.

Je ziet: scenario's zoals in de films Armageddon of Deep Impact zijn in realiteit zeer onwaarschijnlijk!

3.4. Waarom hebben wij winter- en zomertijd?

De idee voor het instellen van de zomertijd werd voor het eerst geopperd door Benjamin Franklin in 1784. Hij beschreef de idee in een essay genaamd 'Een Economisch Project'. Met dit idee wilde hij energie besparen door meer daglicht te gebruiken.

In 1916 (tijdens WO I) werd de zomertijd ingevoerd in de VS en sommige Europese landen, omdat men de energie nodig had voor de oorlogsindustrie. Bij ons werd het pas in 1977 geïntroduceerd. Nu loopt de zomertijd periode voor Europa van de laatste zondag in maart tot de laatste zondag in oktober.

3.5. Waarom hebben we elke vier jaar een schrikkeldag?

De aarde doet er niet exact 365 dagen over om een toertje rond de zon te maken, maar 365 en een kwart dagen. Daarom moeten we om de vier jaar een dagje bijvoegen. Als we dit niet zouden doen, dan zouden de seizoenen verschuiven.

4.1. Wat is het broeikaseffect?

Het broeikaseffect is het effect dat verantwoordelijk is voor de gestage opwarming van onze aarde. Normaal gezien ontsnapt een deel van de zonnestraling weer uit de dampkring na reflectie (bijvoorbeeld op wateroppervlak). Er zijn echter gassen, zoals CO₂, die deze straling verhinderen om weer naar buiten te gaan. Op deze manier warmt onze aarde dus stilaan op.

Verdragen zoals het Kyoto-protocol proberen de uitstoot van broeikasgassen te beperken.

4.2. Hoe ontstaat het gat in de ozonlaag?

Eerst even opmerken dat het gat in de ozonlaag en het broeikaseffect helemaal niets met elkaar te maken hebben.

Ozon is een zuurstofmolecule die het schadelijke UV-licht van de zon absorbeert. Zo zorgt de ozonlaag ervoor dat er weinig van deze straling het aardoppervlak bereikt.

Het gat in de ozonlaag ontstaat doordat er bepaalde gassen zijn die ozon afbreken naar andere moleculen. Dit chemisch proces zorgt er dus voor dat de ozonlaag dunner wordt. Hierdoor bereikt er meer schadelijk UV-licht het aardoppervlak. Daardoor verhoogt b.v. de kans op huidkanker. Gassen die verantwoordelijk zijn voor de afbraak van onze ozonlaag zijn de beruchte CFK's (chloorfluorkoolstoffen).

Meer informatie vind je op: http://www.hetlaatstecontinent.be/natuur/ozonlaag.html

5.1. Kan ik een ster kopen?

Er bestaan inderdaad dubieuze bedrijven en individuï¿½n die beweren sterren te verkopen, maar dit is helemaal niet officieel, en enkel zij worden er dus beter van. Je krijgt dus wel een papiertje met een sterrenkaart van 'jouw' ster, maar het gaat niet verder dan dat waardeloze papiertje. Je naam komt dus niet in een officiële sterrenatlas, en je kan de ster niet claimen als jouw bezit.

Je maakt best zelf een echt uitziend certificaat, en met het uitgespaarde geld kan je nog iets leuks doen...

De International Astronomical Union heeft een FAQ over de naamgeving van sterren, en distancieert zich van deze praktijken.

1. Waarnemen

2. Ruimtevaart

3. Hemelmechanica

4. De aarde

5. Varia

1.1. Welke verrekijker kan ik best kopen?