|
Zoals Saturnus op Jupiter
lijkt, zo lijkt ook Neptunus op Uranus. De
overeenkomsten zijn bij de twee ijsreuzen
zelfs nog groter, omdat ze qua
grootte, samenstelling en gewicht haast volledig gelijk zijn. Het enige
grote verschil is dat de as van Uranus bijna 90° gekanteld is ten
opzichte van het eclipticavlak, terwijl Neptunus netjes rechtop staat.
De planeet Neptunus, met rechtsboven het ringenstelsel.
Links onder de ijsdwerg Triton, die rond Neptunus draait, en rechts onder het kleine maantje Proteus.
Alle foto's zijn door Voyager 2 genomen. [Foto's: JPL]
Net als de andere gasplaneten heeft ook Neptunus een vorm van ringen, en een aantal kleine maantjes en mini-maantjes.
Opvallend is de maan Triton, die eigenlijk
een ijsdwerg is.
Ontdekking
|
Neptunus in cijfers
|
|
| Gemiddelde afstand tot de zon: |
|
4 504 300 000 km |
| Omloopstijd om de zon: | |
164,79 jaar |
| Duur van asomwenteling: | |
16h06,5m |
| Equatoriale diameter: | |
49 572 km |
| Massa: | |
1,024 × 1026 kg |
|
|
|
|
Neptunus werd ontdekt in 1846, alhoewel geschiedkundigen sterke aanwijzingen
gevonden hebben dat hij al enkele keren in 1612 door Galilei is waargenomen. Hij
zou zelfs de beweging van de planeet tussen de sterren hebben opgemerkt. De volgende
nachten was het echter bewolkt, zodat hij het geval niet verder kon onderzoeken.
De herontdekking in 1846 was echter alles behalve toeval. Uit de afwijkingen
in de baan van Uranus leidde men af dat er ergens nog een planeet moest zijn. De
baan van dit object werd nog voor zijn ontdekking berekend door Adams en
Le Verrier, en op amper 1 booggraad van de berekende positie vonden de astronomen
Galle en d'Arrest deze nieuwe planeet...
Baan en rotatie
Neptunus draait in 16 uur om zijn as. Hij draait om de zon in 164,8 aardse jaren.
Opbouw en atmosfeer
Het inwendige van Neptunus bestaat,
net zoals dat van Uranus, grotendeels uit een mantel van ijs van water, methaan
en ammoniak rond een kleine steenkern. Rond de ijsmantel ligt een dunne laag waterstof,
helium, water en methaan.
De atmosfeer van Neptunus is, net
zoals die van Uranus, volledig blauw.
Die kleur is afkomstig van het methaan in de atmosfeer. In tegenstelling
tot de atmosfeer van Uranus zijn er in de atmosfeer van Neptunus wel
degelijk structuren te ontdekken: er zijn zwakke wolkenbanden en donkere
vlekken die te vergelijken zijn met de Grote Rode Vlek
van Jupiter. Rond de grootste donkere vlek (GDS genoemd,
wat een afkorting is van "Great Dark Spot") werden ook witte
wolken opgemerkt, bestaande uit kristallen van methaanijs.
De Grote Donkere Vlek op Neptunus (links), vergeleken met de Grote Rode Vlek van Jupiter (rechts). [Foto's: JPL]
De Grote Donkere Vlek is veel minder stabiel dan de Grote Rode Vlek op
Jupiter: tijdens de korte periode dat Voyager de vlek uitgebreid kon
bestuderen, veranderde ze dagelijks van vorm. Bovendien zakte deze vlek
in de richting van de evenaar aan een snelheid van 15° per jaar. Tegen
1990 bereikte ze de evenaar van Neptunus, waar ze door de
sterke wind werd uiteengeslagen: op recente foto's van de Hubble-ruimtetelescoop
is de vlek niet meer te bekennen.
Naast de donkere vlek ontdekte Voyager 2 op Neptunus ook een aantal
hoge, witte wolken. Deze worden scooters genoemd.
Klimaat
Op Neptunus waaien de hevigste winden uit het zonnestelsel: nabij de
donkere vlek werden snelheden tot 2 000 km/h gemeten. De temperaturen
bedragen er op de wolkentoppen tussen -193 °C en -153 °C.
Magnetisch veld
Net als bij Uranus staat het magnetisch veld van Neptunus erg scheef
ten opzichte van de rotatie-as: de magnetische en de geografische noordpool
van de planeet liggen 47° van elkaar. De geografische as van Neptunus ligt
28° gekanteld, veel minder dan die van Uranus
maar toch nog aanzienlijk.
Ook het magnetische veld van Neptunus wordt wellicht opgewekt in een dunne
laag metallische waterstof in de mantel. Zo is ook de afwijkende oriëntatie
te verklaren.
Manen en ringen
De meest opvallende maan is natuurlijk de ijsdwerg Triton.
Daarnaast tellen we nog een tweetal ijsmaantjes (Proteus en
Nereïde), en weer een reeks mini-maantjes en herdermaantjes
(Naiade, Thalassa,
Despina,
Galatea en
Larissa).
Ook de laatste gasreus heeft een ringenstelsel, met twee scherpe en drie
wazige ringen.
Exploratie
Neptunus is enkel door Voyager 2 bezocht. Het meeste
wat we van de planeet weten komt dan ook van deze sonde. Recente beelden van de
Hubble Space Telescope hebben wel enkele nieuwe gegevens opgeleverd.
Verwante links
Verwante nieuwsberichten:
|
