| |
|
Venus in cijfers
|
|
| Gemiddelde afstand tot de zon: |
|
108 200 000 km |
| Omloopstijd om de zon: | |
224,701 dagen |
| Duur van asomwenteling: | |
243,0187 dagen (retrograad) |
| Equatoriale diameter: | |
12 104 km |
| Massa: | |
4,869 × 1024 kg |
|
|
|
|
|
Venus is de tweede planeet vanaf de zon
gezien, en werd vroeger vaak als
de "zusterplaneet" van de aarde beschouwd. Wetenschappers namen aan
dat het klimaat op Venus zeer vruchtbaar zou zijn: door hun telescopen
zagen ze enkel een enorm dik wolkendek, dus zou er wel water zijn.
Bovendien staat Venus dichter bij de zon en is het er dus behaaglijk
warm, redeneerden de astronomen.
Bij de aankomst van de eerste
ruimtetuigen bij de planeet zou blijken dat die veronderstellingen
helemaal verkeerd waren.
De planeet Venus: links het wolkendek zoals waargenomen door Mariner 10,
rechts het reliëf van het oppervlak zoals het door de radar van Magellan werd opgemeten. [Foto's: JPL]
Baan en rotatie
Venus draait in westelijke richting om haar as, in tegenstelling tot de
andere planeten, die in oostelijke richting draaien.
De zon komt er dus
op in het westen! Bovendien roteert Venus maar heel traag: ze doet er
243 aardse dagen over om één keer om haar as te draaien. Omdat de
planeet tegelijkertijd ook om de zon draait, duurt
een "dag" (de periode tussen twee zonsopkomsten) toch maar 117 aardse dagen.
Atmosfeer en klimaat
Venus was de eerste planeet die bezoek kreeg van interplanetaire
ruimtetuigen: de Russische Venerasondes. Die ontdekten dat Venus
helemaal niet op de aarde lijkt. De planeet heeft geen water, de
atmosfeer bestaat uit CO2, het regent er zwavelzuur, de luchtdruk is 100
maal hoger dan op aarde en de gemiddelde temperatuur bedraagt 350 °C. Die
extreme omstandigheden zijn niet alleen te verklaren doordat Venus
dichter bij de zon staat: de planeet is het slachtoffer is van een
bijzonder sterk broeikaseffect, waardoor de temperatuur er drie maal
hoger ligt dan normaal.
Het broeikaseffect van Venus wordt veroorzaakt door de grote hoeveelheid
koolzuurgas (CO2) in de atmosfeer: 96 % van de dampkring bestaat
uit koolzuurgas. Dat koolzuurgas vormt dichte wolken die de warmte vasthouden:
warmte die van het oppervlak van de planeet opstijgt onder de vorm van
infrarode straling wordt door deze wolken teruggekaatst naar het
oppervlak.
De wolken van Venus roteren veel sneller dan de planeet zelf: terwijl Venus
in 243 dagen om haar as draait, draait de dikke laag wolken in 4 dagen rond de
planeet. Dit verschil veroorzaakt een enorme windsnelheid tot 100 m/s.
Oppervlak
Het zeer dichte wolkendek van Venus heeft wetenschappers lang belet iets
van het oppervlak van de planeet
te zien. Sinds de jaren '60 werden
pogingen ondernomen om met radars vanop aarde door de wolken te kijken.
Dit leverde echter weinig resultaten op. De Russische Venera's 15 en
16, die hetzelfde probeerden uit een baan rond Venus, gaven al een
betere resolutie, maar het was vooral de Amerikaanse Magellansonde, die
tussen 1992 en 1994 rond de planeet draaide, die ons een zeer
gedetailleerd beeld van het oppervlak gaf.
Een
hoogtekaart van Venus. opgemeten door Magellan. [Foto: JPL]
De Russische Veneralanders stuurden foto's door van op het oppervlak van
Venus. Daarop was te zien dat dat oppervlak bestaat uit platte, basaltachtige
steen vergelijkbaar met de basalt die aardse vulkanen soms produceren.
Het oppervlak van Venus, zoals door Venera 14 opgemeten.
Het
zonlicht is door de dichte atmosfeer oranje, waardoor alles oranje
kleurt (boven).
De echte kleur van de Venusbodem is een stuk grauwer
(onder). [Foto's: RKA Energia]
Oude radarbeelden hadden een groot aantal kraters getoond, zodat men
ervan uit ging dat het oppervlak van Venus redelijk oud was. De
Magellanbeelden toonden echter dat het vooral vulkanische kraters
zijn die het oppervlak domineren. Inslagkraters van meteoren werden
nauwelijks gevonden. Dat betekent dat het oppervlak van Venus juist
heel erg jong is: maximaal 500 miljoen jaar. Magellan ontdekte zelfs
een aantal plaatsen waar het oppervlak veranderde over de periode van
2 jaar waarin de sonde foto's nam. Venus is dus nog steeds geologisch
actief!
Ontstaan en evolutie
Doordat het oppervlak van Venus zo jong is, weten we niets over het
ontstaan en de vroege geschiedenis van de planeet. Wellicht is die te
vergelijken met de
vroege geschiedenis van de andere aardachtige planeten:
in de nabijheid van de zon ontstaan steenachtige planetesimalen, die
samenklonteren tot protoplaneten en planeten. De tegengestelde rotatie
van Venus doet vermoeden dat de planeet ooit een erg zware inslag te
verwerken kreeg, zoals ook bij Mercurius en
de aarde meermaals
gebeurde. Elk geologisch bewijs daarvan is echter uitgewist door het vulkanisme.
Samenstelling
Net zoals de aarde heeft Venus een ijzeren kern met daarrond een vloeibare
stenen mantel. Het magma in die mantel kan op sommige plaatsen door de korst breken
en veroorzaakt verschillende types van vulkanische activiteit.
Venus vertoont geen sporen van platentektoniek. Venus heeft geen magnetisch
veld, en door de hoge temperaturen is ook elke aanwijzing over een eventueel
vroeger magnetisch veld verdwenen. Daarom nemen veel wetenschappers aan dat
de kern van Venus niet vloeibaar is. Anderen denken echter dat de kern nog
steeds vloeibaar is, zoals op aarde, maar langzaam aan het stollen is. Het is
inderdaad moeilijk te verklaren waarom de kern van Venus wel gestold zou zijn, en die van de aarde niet.
Exploratie
Net als Mars werd Venus lange tijd beschouwd als een zusterplaneet van de
aarde. In het begin van het ruimtevaarttijdperk werden er dan ook talloze
missies naar de gesluierde planeet gestuurd, in de hoop meer te ontdekken van
haar enigmatische oppervlak.
De eerste sonde die erin slaagde de planeet te bereiken was de Amerikaanse
Mariner 2, in 1962.
De eerdere sonde Mariner 1
was kort na de lancering verloren gegaan. Mariner 2 ontdekte de retrograde beweging
van Venus, onderzocht de atmosfeer en het klimaat en vond geen magnetisch veld.
Vijf jaar later werd de sonde
Mariner 5 naar Venus gestuurd.
Mariner 5 was een backupsonde voor de Mariner 4, die naar Mars was gestuurd. De Mariner 5 onderzocht vooral
de effecten van het ontbreken van een magnetisch veld rondom Venus. Een derde Mariner die de planeet Venus bezocht, was de Mariner 10 die op weg was naar Mercurius. Deze sonde leverde echter nauwelijks nieuwe informatie over Venus op.
Intussen had ook de USSR sinds 1961 geprobeerd Venus te bereiken. Pas in 1967 slaagde de Venera 4 erin de planeet te bereiken. Venera 4 dook de atmosfeer in en nam rechtstreekse metingen van de temperatuur, druk en windsnelheden.
Ook de opeenvolgende Veneras 5 en 6 daalden
af in de Venusatmosfeer. De logische volgende stap was de Venera 7 die als eerste een geslaagde landing op Venus uitvoerde. Gedurende 23 minuten zond de
landingscapsule metingen vanop het planeetoppervlak door. Venera 8 hield het 50 minuten uit, en in 1975 werd Venera 9 de eerste sonde die ons
foto's van het Venusoppervlak terugstuurde. Venera 10 deed precies hetzelfde. De USSR lanceerde nog tot 1983 sondes naar Venus. De Venera 13 stuurde kleurenbeelden van het oppervlak door. Venera 15 en 16 waren uitgerust van sterke
radars die het oppervlak van de planeet ruwweg in kaart brachten.
Het vervolg op de Venera-sondes waren de Vega 1 en 2 die in 1985 voorbij Venus vlogen op hun weg naar de komeet Halley. Tijdens hun passage voorbij Venus lieten ze twee afdalingssondes neer die uitgebreide metingen van de atmosfeer deden en na hun landing een bodemmonster onderzochten.
Intussen had ook NASA in 1978 een nieuwe Venusmissie gelanceerd, de Pioneer Venus. Deze sonde bestond uit een orbiter, die de atmosfeer, magnetosfeer en het oppervlak van de planeet onderzocht, en vier afdalingsmodules die gedetailleerde metingen van de Venuswolken deden terwijl ze aan een parachute doorheen de atmosfeer vlogen.
De Pioneer Venus orbiter werd in 1991 opnieuw geactiveerd om de zuidpool van de planeet te onderzoeken, waarna de sonde in 1992 in de atmosfeer van Venus opbrandde.
In 1990 vloog de Jupitersonde Galileo voorbij Venus. De sonde nam enkele foto's maar was niet voorzien voor wetenschappelijke waarnemingen van Venus.
De recentste Venusmissie was Magellan, die eveneens in 1990 aankwam en tot doel had het oppervlak van de planeet zeer gedetailleerd in kaart te brengen. Daarvoor had de sonde een zeer sterke radar aan boord, die door de wolken heen kon kijken. In 1994 ging het contact met Magellan verloren, maar intussen had de sonde ons een heel nieuwe, dynamische planeet leren kennen met actief vulkanisme en een zeer jong oppervlak.
Venus Express
De Venus Express is een onbemand ruimtevaartuig dat door de Europese ruimtevaartorganisatie ESA naar de planeet
Venus is gezonden.
De lancering vond plaats op de lanceerbasis in Baikonoer in Kazachstan, op 9 november 2005 04.33 uur met een
Russische Sojoez raket voorzien van een 'Fregat' bovenste trap. Na het afstoten van de derde trap bracht een eerste
ontbranding van het Fregat het ruimtevaartuig in een cirkelvormige 'parkeerbaan' om de Aarde.
82 minuten later zorgde een tweede ontbranding ervoor dat het ruimtevaartuig aan zijn interplanetaire reis begon.
Ruim 1 uur en 36 minuten na de lancering werd het ruimtevaartuig van het Fregat losgekoppeld. De interplanetaire reis
heeft 153 dagen geduurd. De operationele omloopbaan van Venus Express is een 24-urige, sterk elliptische, polaire baan.
Het laagste en hoogste punt van de omloopbaan zijn op resp. 250 en 66000 km van het oppervlakte van de planeet.
Venus Express
. [Foto: ESA]
Venus Express draait sinds 11 april 2006 in een omloopbaan rond Venus. Na een fase van baancorrecties en
kalibratie van de instrumenten, zal Venus Express onderzoek doen naar de structuur, chemische samenstelling en
dynamiek van de atmosfeer. Het oppervlak van Venus is onzichtbaar doordat het altijd schuil gaat onder een zeer
dik wolkendek, maar Venus Express zal ook het planeetoppervlak gaan verkennen. Dit gebeurt door te observeren in het
infrarood: het wolkendek blijkt bepaalde golflengtes in het infrarode bereik door te laten.
De homepage is http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/.
Verwante links
Verwante nieuwsberichten:
|
