ESO

De Karrenwielgalaxie

Wie zich de maandkalender "Astronomy 2013" van BrownTrout Publ.Inc. aangeschaft of onder de kerstboom gevonden heeft, kijkt deze maand op een prachtige foto van de "Cartwheel Galaxy", de "Karrenwielgalaxie", gecatalogeerd als ESO 350-40. Een ongewoon beeld, zoals zijn naam al doet vermoeden: je zou in de eerste plaats gaan denken aan een door een rode reus uitgestoten planetaire nevelring. Het gaat echter om een lensvormig melkwegstelsel in het zuidelijke sterrenbeeld Beeldhouwer (Sculptor), onder Vissen en Cetus, op een afstand van 500 miljoen lichtjaar van ons verwijderd.

Spiraalpracht opgesierd door uitdovende supernova

Op ongeveer 35 miljoen lichtjaar van de aarde, in het sterrenbeeld Eridanus, staat het spiraalstelsel NGC 1637. In 1999 werd de serene aanblik van dit stelsel verstoord door de verschijning van een zeer heldere supernova. Astronomen die de nasleep van deze explosie met de Very Large Telescope van de ESO-sterrenwacht op Paranal onderzochten, hebben ons een verbluffend beeld van dit betrekkelijk nabije sterrenstelsel verschaft.

Ingebruikname ALMA luidt nieuw tijdperk van ontdekkingen in

Vandaag is, in een afgelegen deel van de Chileense Andes, tijdens een officiële ceremonie de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) in gebruik genomen. Dit evenement markeert de voltooiing van alle belangrijke systemen van de reusachtige telescoop en de formele overgang van een bouwproject naar een volwaardige sterrenwacht. ALMA is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili.

Dubbelstersysteem in de planetaire nevel Fleming1

Een ster, zwaarder dan onze zon maar met minder dan ongeveer 8 maal haar massa, zwelt in de loop van haar leven op tot een rode reus. Haar kern, waarin het door de oorspronkelijke waterstoffusie terecht gekomen helium zich omzet tot koolstof (een proces dat 10 maal sneller gaat), wordt zeer heet en de daarmee gepaard gaande sterrenwind blaast het grootste deel van haar massa naar buiten weg. Dit zich alsmaar verder van de sterkern verwijderende buitenste omhulsel zien wij als een planetaire nevel, een foutieve maar ingeburgerde benaming.

Het afstoffen van een kosmische kreeft

Een nieuwe opname van ESO’s VISTA-telescoop toont een hemels landschap van gloeiende gaswolken en slierten stof rond hete jonge sterren. De infraroodfoto plaatst de stellaire kraamkamer NGC 6357 in een verrassend nieuw licht. Hij maakt deel uit van een nog lopende VISTA-survey die de Melkweg in kaart brengt om meer inzicht te krijgen in de structuur van ons sterrenstelsel.

Op het spoor van de mysterieuze oorsprong van de kosmische straling

Zeer gedetailleerde nieuwe waarnemingen met ESO’s Very Large Telescope (VLT) van het restant van een duizend jaar oude supernova hebben aanwijzingen opgeleverd omtrent het ontstaan van de kosmische straling. Voor het eerst wijzen de waarnemingen erop dat snel bewegende deeltjes in de supernovarest de voorlopers van deze straling zijn. De resultaten verschijnen op 14 februari 2013 in het tijdschrift Science.

Duisternis tot gloeien gebracht

Een nieuwe opname van het Atacama Pathfinder Experiment (APEX) in Chili geeft een schitterend beeld van kosmische stofwolken in het sterrenbeeld Orion. Terwijl deze dichte interstellaire wolken op zichtbare golflengten donker en allesverhullend lijken, kan de LABOCA-camera van de APEX-telescoop de warmtegloed van het stof detecteren en de schuilplaatsen van sterren-in-wording zichtbaar maken. Maar één van deze donkere wolken is niet wat het lijkt.

Licht uit de duisternis

Een indringende nieuwe opname van ESO toont een donkere wolk waarin nieuwe sterren ontstaan, met daarnaast een groepje heldere sterren die al uit hun stofrijke stellaire kraamkamer tevoorschijn zijn gekomen. De foto is gemaakt met de 2,2-meter MPG/ESO-telescoop van de ESO-sterrenwacht op La Silla, in het noorden van Chili. Het is de beste opname in zichtbaar licht die ooit van dit vrij onbekende object is gemaakt.

Nieuw VISTA-kiekje van sterrenhoop 47 Tucanae

Deze nieuwe infraroodopname van ESO’s VISTA-telescoop geeft een buitengewoon detailrijk beeld van de bolvormige sterrenhoop 47 Tucanae. Deze sterrenhoop telt miljoenen sterren en zijn kern bevat veel exotische exemplaren met ongewone eigenschappen. Het onderzoek van sterrenhopen als 47 Tucanae kan ons leren begrijpen hoe zulke buitenbeentjes ontstaan en elkaar beïnvloeden. De grote scherpte en diepte van de opname is te danken aan de grootte, de gevoeligheid en de locatie van VISTA, die deel uitmaakt van de ESO-sterrenwacht op Paranal, in het noorden van Chili.

ALMA werpt licht op planeet-vormende gasstromen

Astronomen hebben met behulp van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) een cruciaal stadium in de geboorte van reuzenplaneten waargenomen: enorme gasstromen die een leemte in de materieschijf rond een jonge ster overbruggen. Vermoed wordt dat zulke stromen, die nog nooit eerder rechtstreeks zijn waargenomen, worden veroorzaakt door grote planeten die aangroeien door gas uit hun omgeving op te slokken. Dit resultaat wordt op 2 januari 2013 gepubliceerd in het tijdschrift Nature.

Pages