Prehistorie

In de periode rond 1975 werden door medewerkers van de Volksterrenwacht Urania plannen gemaakt voor het opzetten van een radiotelescoop. Resultaat daarvan waren zeer gedetailleerde plannen voor een antennemast, een parabolische antenne, en ontvangers. Jammer genoeg strandde dit mooie project om allerlei redenen. Het enige tastbare resultaat was de mast die naast de kijkertoren op Urania jarenlang ongebruikt heeft gestaan.

In het begin van de tachtiger jaren van de vorige eeuw werd door Patrick Vanouplines nog even geëxperimenteerd met twee Yagi-antennes, waarmee succesvol de zon werd waargenomen. Door tijdsgebrek werd ook dit project niet voortgezet.

Recente voorgeschiedenis

In de zomer van 2000 installeerde Vanouplines in zijn achtertuin een kleine schotelantenne. Die antenne was een standaard schotel zoals die ook toen reeds voor een prikje kon aangeschaft worden als onderdeel van een set waarin ook een decoder, kabel en stekkers aangeboden. Daarnaast werd ook nog een zogenaamde "satellite finder" aangeschaft. Dat toestelletje toont de sterkte van het ontvangen signaal. De spanning over het metertje werd afgetapt, en via een zelfgebouwde analoog-digitaalconverter naar de pc geleid. Met een eenvoudig programmaatje (dat gratis van het Internet werd geplukt) werden continu waarnemingen gedaan. De schotel stond pal naar het zuiden gericht naar een punt op 51 graden boven de horizon. Daarmee passeerden zon en (vooral) maan in het "beeldveld". Dat leverde mooie klokvormige curven op.

Met deze apparatuur (bijna letterlijk) onder de arm stapte Vanouplines opnieuw naar Urania. Hij spoorde medewerkers aan. Interesse werd gewekt voor een andere benadering dan 25 jaar daarvoor. Nu zou met de werkende apparatuur van Vanouplines, maar met een grotere schotel, een heuse radiotelescoop opgezet worden. Pretentieloos en (initieel) zonder wetenschappelijke doelstellingen, maar met het oog op een demonstratieopstelling, werd het licht op groen gezet. Alle apparatuur was er, alleen de schotel ontbrak. Waar vind je zo'n ding?

Schotel kopen...

Eind augustus 2001 merkte Vanouplines bij een antennebedrijf in Mortsel een schotel op. Die antenne, met een diameter van 3 meter, stond waarachtig te koop. Het betrof een mooi exemplaar, gemonteerd, met motor, op een pyloontje. De installatie had ooit gediend voor het ontvangen van (vooral Russische) televisiekanalen in de 4 GHz band. Op Urania was men ook dadelijk "weg" van deze antenne. Voorbereidingen voor aanschaf en transport werden gemaakt.

Op 6 oktober werd de volledige antenne gedemonteerd en getransporteerd richting Urania. Dat ging zonder noemenswaardige problemen.

De schotel werd neergelegd in de weertuin. Spijtig genoeg bleef die schotel daar een tijdje liggen: waar immers gingen we ze plaatsen, in overeenstemming met stedenbouwkundige voorschriften en in overeenstemming met uitbreidingsplannen van de sterrenwacht. Tijdens de wintermaanden, die anders uitstekend zijn voor dergelijke ondernemingen, lag alle activiteit in de nieuwe werkgroep Radioastronomie zo goed als stil.

Toen kwam het grote nieuws: de schotel kon gemonteerd worden op de grote pyloon naast de waarnemingstoren. Die pyloon zou dan toch, na meer dan 25 jaar, bekroond worden met het aureool waarop die toren zo geduldig gewacht had. De latent aanwezige werklust van de werkgroep Radioastronomie borrelde weer op...

Schotel monteren

De bovenste plaat van de pyloon werd verwijderd om er een montering (met een buis van geschikte diameter) mee te maken.

We bogen ons over de 25 jaar oude technische tekeningen en teksten, vooral om de stevigheid van de pyloon te kennen; die bleek geschikt te zijn voor het dragen van een parabolische antenne van 4 tot 5 meter (onze huidige 3-meter schotel is vol, terwijl de panelen van de vroeger geplande schotel opgevuld zouden worden met kippengaas).

André (Dré) Roothans bracht het aangepaste platform mee. We boorden een gat in de waarnemingstoren: daarlangs zullen aders (coaxiale kabels) de ontvangen straling naar de apparatuur binnen de toren voeren. Dré had ondertussen ook een statief gelast waarop de nieuwe schotel tijdelijk gemonteerd kon worden. Daarmee kon de schotel reeds dicht bij de nieuwe thuishaven geplaatst worden, en konden we nog voor de hoge montage de focus van de parabool uittesten.

We monteerden het nieuwe platform en namen de beslissing om een week later de grote schotel te kuisen, het ontvangende gedeelte in de parabool te monteren, en om zelf de schotel op de pyloon te plaatsen.

De grote plannen werden uitgevoerd. Bij het focusseren werd, voor het eerst met de nieuwe schotel, gedurende enkele minuten de zon waargenomen. Een prematuur first light. Met vereende krachten, en met de paardenkracht van de auto van Karel Van den Troost, ging de parabool de hoogte in. Sinds zondag 30 juni 2002 staat naast de toren met de optische telescoop de schotel van de radiotelescoop.